Begrippenlijst

A 11

achtergrondstraling B2

De straling die er altijd is, uit de bodem, de lucht en het heelal. Elke meting van een bron moet je daarvoor corrigeren. Naar de les

activiteit B2

Het aantal kernen dat per seconde vervalt, in becquerel. Hij neemt af met de halveringstijd. Naar de les

actuator G2

Het onderdeel dat de uitvoering doet, bijvoorbeeld een motor, een lamp of een verwarmingselement. Naar de les

afhankelijke variabele A5

De grootheid die je meet omdat hij verandert door wat je zelf instelt. Die zet je verticaal in de grafiek. Naar de les

albedo E2

Het deel van het invallende licht dat een oppervlak weerkaatst. Sneeuw heeft een hoge albedo en een donkere oceaan een lage. Naar de les

alfastraling B2

Straling van heliumkernen. Hij heeft een korte dracht en komt niet door papier, maar is binnen het lichaam juist gevaarlijk. Naar de les

amplitude B1

De grootste uitwijking vanuit de evenwichtsstand. Bij geluid hoor je een grotere amplitude als harder. Naar de les

antwoordzin A2

De laatste regel van je uitwerking, waarin de gevraagde grootheid, het getal en de eenheid staan. Daarmee is je antwoord pas af. Naar de les

arbeid C2

De energie die een kracht aan iets geeft door het over een afstand te verplaatsen. Alleen het stuk weg in de richting van de kracht telt mee, dus duwen zonder beweging is nul arbeid. Naar de les

arm C1

De kortste afstand van het draaipunt tot de werklijn van een kracht, loodrecht gemeten. Niet de afstand tot het aangrijpingspunt. Naar de les

atoomnummer B2

Het aantal protonen in een kern. Het staat linksonder bij het symbool en bepaalt welk element het is. Naar de les

B 12

baansnelheid E1

De snelheid waarmee een satelliet zijn baan rondgaat, gelijk aan de omtrek van de baan gedeeld door de omlooptijd. Naar de les

becquerel B2

De eenheid van activiteit, één verval per seconde. Naar de les

behoud van energie C2

De regel dat de totale energie in een afgesloten systeem gelijk blijft. Energie verdwijnt dus nooit, hij gaat van de ene vorm naar de andere. Naar de les

bereik A8

De grootste waarde die een meter kan aanwijzen. Een te groot bereik kost nauwkeurigheid en een te klein bereik geeft geen uitslag. Naar de les

betastraling B2

Straling van elektronen uit een kern. Hij komt verder dan alfastraling en wordt tegengehouden door een paar millimeter aluminium. Naar de les

binas A1

Het tabellenboek dat je op het examen mag gebruiken, met formules, constanten en stofgegevens. Weten waar iets staat is net zo belangrijk als de formule kennen. Naar de les

bloeddruk F

De druk van het bloed op de vaatwand, meestal in millimeter kwikdruk. Hij wisselt tussen de bovendruk bij het samentrekken en de onderdruk daartussen. Naar de les

boventoon B1

Een hogere toon die ook in dezelfde snaar of buis past, met er een halve golflengte bij. De eerste boventoon van een snaar heeft de dubbele frequentie van de grondtoon. Naar de les

brandpunt B3

Het punt waar een positieve lens stralen die parallel binnenkomen samenbrengt. De afstand daarheen heet de brandpuntsafstand. Naar de les

breukspanning D1

De spanning waarbij een materiaal breekt. Een constructie wordt altijd ruim daaronder ontworpen. Naar de les

broeikaseffect E2

Het vasthouden van warmtestraling door gassen in de atmosfeer. Zonder dat natuurlijke effect zou het op aarde veel te koud zijn. Naar de les

buik B1

Een punt in een staande golf met de grootste uitwijking. Aan een open uiteinde zit een buik. Naar de les

C 2

constante van Planck B2

De constante waarmee je van de frequentie van straling naar de energie van een foton rekent. Hij staat in de tabel. Naar de les

context H

Het verhaal of apparaat waarin een examenvraag is verpakt. De context mag nieuw zijn, de natuurkunde erin niet. Naar de les

D 5

decibel B1

De eenheid van geluidsniveau. De schaal is logaritmisch, dus je mag decibellen niet bij elkaar optellen. Naar de les

derde wet van Newton C1

Oefent A een kracht uit op B, dan oefent B een even grote kracht in de tegengestelde richting uit op A. Die twee krachten grijpen op verschillende voorwerpen aan. Naar de les

dichtheid D1

De massa per volume-eenheid, in kilogram per kubieke meter. Hij bepaalt samen met de sterkte of een materiaal geschikt is voor een licht ontwerp. Naar de les

doorsnede G1

Het oppervlak van de dwarsdoorsnede van een draad, in vierkante meter. Bij een ronde draad is dat pi keer de straal in het kwadraat. Naar de les

druk F

De kracht per oppervlak, in pascal. Dezelfde kracht op een kleiner oppervlak geeft een hogere druk. Naar de les

E 10

eenheid A2

Waarin je een grootheid uitdrukt, zoals meter, seconde of newton. Een antwoord zonder eenheid is op een examen niet goed. Naar de les

eerste wet van Newton C1

Werkt er geen resulterende kracht, dan blijft een voorwerp stilstaan of met dezelfde snelheid in dezelfde richting doorgaan. Naar de les

eigenfrequentie B1

De frequentie waarop een voorwerp van zichzelf trilt. Hij volgt uit de massa en de stijfheid, en elk voorwerp heeft er een. Naar de les

eindsnelheid C1

De snelheid waarbij de luchtwrijving even groot is als de zwaartekracht, zodat de resulterende kracht nul wordt en de snelheid niet meer groeit. Naar de les

elasticiteitsmodulus D1

De steilheid van het rechte stuk in het spanning-rekdiagram. Hoe groter hij is, hoe stijver het materiaal. Naar de les

elastisch gebied D1

Het stuk waarin een materiaal na belasting weer helemaal terugveert. De spanning en de rek zijn daar recht evenredig. Naar de les

elektromagnetisch spectrum B2

De hele reeks straling van radiogolven met een lange golflengte tot gammastraling met een heel korte. Alles erin gaat in vacuum even snel. Naar de les

elektronvolt B2

Een eenheid van energie die handig is bij fotonen en deeltjes. Het is de energie die een elektron krijgt bij een spanningsverschil van een volt. Naar de les

emissie C2

Hoe goed een oppervlak warmtestraling uitzendt. Een spiegelende laag heeft een lage emissie en houdt warmte daarom binnen. Naar de les

equivalente dosis B2

De geabsorbeerde dosis keer een weegfactor voor de soort straling, in sievert. Die factor is voor alfastraling veel hoger dan voor gammastraling. Naar de les

F 2

foton B2

Een pakketje elektromagnetische straling. De energie ervan is de constante van Planck keer de frequentie, dus een kortere golflengte geeft een energieker foton. Naar de les

frequentie B1

Het aantal trillingen per seconde, in hertz. Hoger betekent bij geluid een hogere toon. Naar de les

G 11

gammastraling B2

Straling zonder massa en zonder lading, met de grootste dracht. Je houdt hem alleen tegen met dik lood of beton. Naar de les

geabsorbeerde dosis B2

De stralingsenergie die een kilogram weefsel opneemt, in gray. Hij zegt nog niets over de schade. Naar de les

geleider G1

Een materiaal dat stroom goed doorlaat, dus met een lage soortelijke weerstand. Metalen zijn goede geleiders. Naar de les

geleiding C2

Warmtetransport waarbij deeltjes hun beweging aan hun buren doorgeven, zonder dat de stof zelf meeverhuist. Metalen doen dat goed, lucht slecht. Naar de les

geluidsniveau B1

Hoe hard geluid klinkt, in decibel. Tien decibel erbij voelt ongeveer twee keer zo hard maar is tien keer zo veel intensiteit. Naar de les

geostationaire baan E1

Een baan waarin een satelliet precies zo snel rondgaat als de aarde draait, zodat hij boven hetzelfde punt blijft staan. Hij ligt op ongeveer 36000 kilometer hoogte. Naar de les

golflengte B1

De afstand tussen twee punten in een golf die hetzelfde doen, bijvoorbeeld van top tot top. Naar de les

golfsnelheid B1

Hoe snel een golf zich voortplant, gelijk aan de frequentie keer de golflengte. In lucht is geluid ongeveer 340 meter per seconde. Naar de les

gravitatiekracht E1

De aantrekkende kracht tussen twee voorwerpen met massa. Hij wordt kleiner met het kwadraat van de afstand ertussen. Naar de les

grondtoon B1

De laagste toon die in een snaar of luchtkolom past. Bij een snaar is de golflengte dan twee keer de lengte. Naar de les

grootheid A1

Iets dat je kunt meten, zoals lengte, tijd of kracht. Bij elke grootheid horen een symbool en een eenheid. Naar de les

H 4

halveringsdikte B2

De dikte van een afschermend materiaal waarbij de helft van de straling doorkomt. Twee van die diktes laat een kwart door. Naar de les

halveringstijd B2

De tijd waarin de helft van de kernen is vervallen. Na twee halveringstijden is er een kwart over. Naar de les

hefboom F

Een stijf voorwerp dat om een draaipunt kan draaien. In het lichaam zijn de botten de hefbomen en de spieren de krachten. Naar de les

helling C1

De steilheid van een grafiek, uitgerekend als het verschil verticaal gedeeld door het verschil horizontaal. Welke grootheid eruit komt hangt af van wat er op de assen staat. Naar de les

I 3

intensiteit B1

Het geluidsvermogen per vierkante meter, in watt per vierkante meter. Twee keer zo ver weg geeft vier keer zo weinig intensiteit. Naar de les

ioniserende straling B2

Straling met genoeg energie om elektronen uit atomen te slaan. Daardoor kan hij cellen beschadigen. Naar de les

isotoop B2

Een atoomsoort met een vast aantal protonen en een vast aantal neutronen. Isotopen van hetzelfde element verschillen alleen in het aantal neutronen. Naar de les

J 1

joule C2

De eenheid van energie en van arbeid, met symbool J. Een kilowattuur is 3,6 miljoen joule. Naar de les

K 5

kilowattuur G1

De eenheid waarin je energierekening rekent. Het is het verbruik van duizend watt gedurende een uur. Naar de les

kinetische energie C2

De energie die iets heeft doordat het beweegt. Hij groeit met het kwadraat van de snelheid, dus twee keer zo hard geeft vier keer zo veel. Naar de les

knoop B1

Een punt in een staande golf dat niet beweegt. Aan een vast uiteinde zit altijd een knoop. Naar de les

kortgolvige straling E2

De straling die de aarde van de zon ontvangt, met een korte golflengte. Hij komt grotendeels door de atmosfeer heen. Naar de les

kwadratisch verband A15

Een verband waarin de ene grootheid met het kwadraat van de andere groeit. Twee keer zo veel geeft dan vier keer zo veel. Naar de les

L 6

langgolvige straling E2

De warmtestraling die de aarde zelf uitzendt, met een lange golflengte. Broeikasgassen houden juist die straling vast. Naar de les

ldr G2

Een weerstand die bij meer licht een lagere waarde heeft. Je gebruikt hem als lichtsensor in een spanningsdeler. Naar de les

lenssterkte B3

Eén gedeeld door de brandpuntsafstand in meter, in dioptrie. Een sterkere lens buigt het licht meer. Naar de les

lenzenformule B3

Het verband tussen de voorwerpsafstand, de beeldafstand en de brandpuntsafstand van een lens. Daarmee reken je uit waar het beeld komt. Naar de les

lichtjaar E1

De afstand die licht in een jaar aflegt. Het is een maat voor afstand en niet voor tijd. Naar de les

longitudinale golf B1

Een golf waarin de deeltjes heen en weer bewegen in de richting van de voortplanting, zoals geluid in lucht. Naar de les

M 8

macht van tien A12

Een getal geschreven als een getal tussen 1 en 10 keer een macht van tien. Daarmee blijven heel grote en heel kleine getallen leesbaar. Naar de les

massa C1

Hoeveel stof er in een voorwerp zit, in kilogram. Hij verandert niet als je ergens anders bent, in tegenstelling tot het gewicht. Naar de les

massagetal B2

Het aantal protonen en neutronen samen in een kern. Het staat linksboven bij het symbool en blijft bij betaverval gelijk. Naar de les

mechanische spanning D1

De kracht per oppervlak in een materiaal, in newton per vierkante meter. Een dunne staaf staat bij dezelfde kracht onder meer spanning dan een dikke. Naar de les

meetonzekerheid A5

De marge waarbinnen de echte waarde ligt. Je schrijft die bij je meting, want zonder marge zegt een meetwaarde te veel. Naar de les

middelpuntzoekende kracht E1

De kracht die nodig is om iets in een cirkelbaan te houden, altijd naar het middelpunt gericht. Bij een satelliet is dat de gravitatiekracht. Naar de les

moment C1

De kracht keer de arm ten opzichte van een draaipunt, in newtonmeter. Gaat de werklijn door het draaipunt, dan is het moment nul. Naar de les

momentenwet C1

Bij evenwicht is de som van de momenten linksom gelijk aan de som rechtsom, gerekend om hetzelfde draaipunt. Naar de les

N 3

newton C1

De eenheid van kracht, met symbool N. Eén newton is de kracht die een massa van één kilogram één meter per seconde per seconde laat versnellen. Naar de les

normaalkracht C1

De kracht waarmee een oppervlak terugduwt, altijd loodrecht op dat oppervlak. Naar de les

ntc G2

Een weerstand die bij een hogere temperatuur een lagere waarde heeft. Je gebruikt hem als temperatuursensor. Naar de les

O 5

omgekeerd evenredig A15

Twee grootheden waarvan het product gelijk blijft, dus de ene wordt half zo groot als de andere verdubbelt. Naar de les

omlooptijd E1

De tijd van één hele rondgang om het middelpunt. Verder weg betekent een langere omlooptijd. Naar de les

onafhankelijke variabele A5

De grootheid die je in een proef zelf verandert. Die zet je horizontaal in de grafiek. Naar de les

ontbinden C1

Eén kracht vervangen door twee krachten die samen hetzelfde doen, meestal langs en loodrecht op de beweging. Bij een helling is dat de handigste splitsing. Naar de les

oppervlak onder de grafiek C1

De som van hoogte keer breedte over het hele stuk. In een snelheid-tijddiagram is dat de afgelegde weg. Naar de les

P 4

parallellogrammethode C1

Twee krachtpijlen samenstellen door ze als zijden van een parallellogram te tekenen. De diagonaal vanuit het aangrijpingspunt is de resultante. Naar de les

parallelschakeling G1

Onderdelen naast elkaar tussen dezelfde twee punten. De spanning is over alle takken gelijk en de stromen tellen op. Naar de les

plaats-tijddiagram C1

Een grafiek met de afgelegde weg verticaal en de tijd horizontaal. De helling is de snelheid. Naar de les

positieve lens B3

Een lens die dikker is in het midden en lichtstralen bij elkaar brengt. Hij maakt een beeld op een scherm. Naar de les

R 7

recht evenredig A15

Twee grootheden waarbij de ene twee keer zo groot wordt als de andere twee keer zo groot wordt. De grafiek is een rechte lijn door de oorsprong. Naar de les

referentiewaarde G2

De waarde waarmee een regelsysteem de meting vergelijkt, bijvoorbeeld de ingestelde temperatuur op een thermostaat. Naar de les

rek D1

De verlenging gedeeld door de oorspronkelijke lengte, zonder eenheid of in procenten. Naar de les

rendement C2

Het deel van de toegevoerde energie dat nuttig terechtkomt, meestal in procenten. Wat niet nuttig is wordt vrijwel altijd warmte. Naar de les

resonantie B1

Meetrillen van iets dat je op zijn eigen frequentie aanstoot, waardoor de uitwijking sterk groeit. Daarom klinkt een snaar luider met een klankkast. Naar de les

resultante C1

De ene kracht die hetzelfde doet als twee of meer krachten samen. Je vindt hem met de parallellogrammethode of door op te tellen. Naar de les

resulterende kracht C1

Wat er van alle krachten op een voorwerp samen overblijft. Is hij nul, dan blijft de snelheid gelijk. Naar de les

S 17

schaalverdeling A8

De afstand tussen twee streepjes op een meter, uitgedrukt in de gemeten grootheid. Die bepaalt hoe nauwkeurig je kunt aflezen. Naar de les

schuifmaat A8

Een meetinstrument voor kleine lengtes, nauwkeuriger dan een lineaal. Je leest de hoofdschaal en de nonius samen af. Naar de les

sensor G2

Een onderdeel dat een grootheid uit de omgeving omzet in een elektrisch signaal, bijvoorbeeld een lichtgevoelige weerstand. Naar de les

serieschakeling G1

Onderdelen achter elkaar in één kring. De stroom is overal gelijk en de spanningen tellen op. Naar de les

significante cijfers A12

De cijfers in een getal die werkelijk gemeten zijn. Bij vermenigvuldigen houdt je antwoord er zo veel als het minst nauwkeurige gegeven. Naar de les

snelheid-tijddiagram C1

Een grafiek met de snelheid verticaal en de tijd horizontaal. De helling is de versnelling en het oppervlak onder de lijn is de afgelegde weg. Naar de les

soortelijke warmte F

De energie die nodig is om één kilogram van een stof één graad warmer te maken. Water heeft een hoge soortelijke warmte. Naar de les

soortelijke weerstand G1

Een stofeigenschap die zegt hoe sterk een materiaal de stroom tegenhoudt, in ohm meter. Koper heeft een lage waarde en nichroom een hoge. Naar de les

spanning G1

Het energieverschil per eenheid lading tussen twee punten, in volt. Hij is wat de stroom door een kring duwt. Naar de les

spanningsdeler G2

Twee weerstanden in serie waarmee je een deel van de spanning afneemt. Verandert de ene weerstand, dan verandert de afgenomen spanning mee. Naar de les

spanningsmeter A8

Een meter die je parallel aansluit om de spanning over een onderdeel te meten. Hij heeft zelf een heel grote weerstand. Naar de les

staande golf B1

Een golf die in een snaar of luchtkolom heen en weer loopt en zichzelf versterkt. Alleen bepaalde frequenties passen erin. Naar de les

stralingsbalans E2

Het evenwicht tussen de energie die de aarde van de zon opneemt en de energie die ze weer uitstraalt. Raakt die balans uit het lood, dan verandert de temperatuur. Naar de les

stroming C2

Warmtetransport waarbij warme lucht of warm water de warmte zelf meeneemt. Een gesloten ruimte houdt dat tegen. Naar de les

stroommeter A8

Een meter die je in serie opneemt om de stroomsterkte te meten. Hij heeft zelf een heel kleine weerstand. Naar de les

stroomsterkte G1

De hoeveelheid lading die per seconde voorbijkomt, in ampère. Naar de les

systematische fout A5

Een fout die elke meting dezelfde kant op verschuift, bijvoorbeeld een meter die niet op nul staat. Vaker meten helpt daar niet tegen. Naar de les

T 5

terugkoppeling G2

Het terugsturen van de uitkomst naar de ingang, zodat het systeem zichzelf bijstelt. Daardoor blijft een thermostaat rond de ingestelde waarde. Naar de les

toevallige fout A5

Een fout die per meting wisselt, bijvoorbeeld bij het aflezen. Vaker meten en gemiddelden nemen maakt die kleiner. Naar de les

transversale golf B1

Een golf waarin de deeltjes dwars op de voortplantingsrichting bewegen, zoals een golf in een touw. Naar de les

trillingstijd B1

De tijd van één hele trilling, in seconden. Hij is één gedeeld door de frequentie. Naar de les

tweede wet van Newton C1

De resulterende kracht is de massa keer de versnelling. Meer massa vraagt dus meer kracht voor dezelfde versnelling. Naar de les

V 9

veerconstante B1

Hoeveel newton je nodig hebt per meter uitrekking, in newton per meter. Het is de helling van de kracht-uitrekkingsgrafiek. Naar de les

vergroting B3

Hoeveel keer groter het beeld is dan het voorwerp, te vinden uit de beeldafstand gedeeld door de voorwerpsafstand. Naar de les

vermogen G1

Het aantal joule per seconde, in watt. Je rekent het uit met de energie gedeeld door de tijd. Naar de les

verplaatsing C1

Het verschil tussen begin- en eindpositie, met een richting erbij. Hij is niet hetzelfde als de afgelegde afstand, want heen en terug geeft nul verplaatsing. Naar de les

versnelling C1

Hoeveel de snelheid per seconde verandert, in meter per seconde per seconde. Bij afremmen is hij negatief. Naar de les

vervalreactie B2

De vergelijking van een kern die vervalt. Massagetal en atoomnummer moeten links en rechts van de pijl gelijk zijn. Naar de les

vervangingsweerstand G1

De ene weerstand die hetzelfde doet als een hele schakeling. In serie tel je de weerstanden op, parallel wordt hij kleiner dan de kleinste. Naar de les

verwerker G2

Het deel tussen sensor en actuator dat beslist wat er moet gebeuren, meestal met een vergelijking tegen een referentiewaarde. Naar de les

vloeigrens D1

De spanning waarboven een materiaal blijvend vervormt. Daarna komt het niet meer in zijn oude vorm terug. Naar de les

W 6

warmteafgifte F

De energie die het lichaam per seconde aan de omgeving verliest, door straling, geleiding, stroming en verdamping. Naar de les

watt G1

De eenheid van vermogen, met symbool W. Een apparaat van 1000 watt gebruikt duizend joule per seconde. Naar de les

weerstand G1

Hoe sterk een onderdeel de stroom tegenhoudt, in ohm. Hij is de spanning gedeeld door de stroomsterkte. Naar de les

werklijn C1

De lijn waarop een kracht werkt, de krachtpijl naar beide kanten verlengd. Daarop meet je de arm loodrecht. Naar de les

wet van Ohm G1

Het verband dat de spanning gelijk is aan de stroomsterkte keer de weerstand. Hij geldt alleen als de weerstand niet van de stroom afhangt. Naar de les

wrijvingskracht C1

De kracht die tegen de beweging in werkt, van de lucht of van het oppervlak. Bij hogere snelheid wordt de luchtwrijving snel groter. Naar de les

Z 2

zwaarte-energie C2

De energie die iets heeft doordat het hoog staat. Hij hangt af van de massa, de valversnelling en de hoogte, en wordt kinetische energie zodra het valt. Naar de les

zwaartekracht C1

De kracht waarmee de aarde aan een voorwerp trekt. Je rekent hem uit met de massa keer de valversnelling. Naar de les

Geen begrip gevonden. Probeer een ander woord.