Biologie

Vaardigheden 16

• Een bron beoordelen Over gezondheid staat veel op internet. Dit zijn de vragen die het kaf scheiden. 9 minuten
• Een biologisch antwoord Je weet het antwoord. Nu nog opschrijven zodat het ook punten oplevert. 9 minuten
• Weten of je het snapt Biologie lijkt een vak om te stampen. Dat is precies waarom het misgaat. 8 minuten
• Wat je met biologie kunt Arts en bioloog, zeker. En nog een paar richtingen die je misschien niet verwacht. 8 minuten
• Een proef die iets aantoont Op vwo bedenk je de opzet zelf. En daar wordt hij beoordeeld. 10 minuten
• Van probleem naar ontwerp Een kweekbak, een vangsysteem, een meetopstelling. Ontwerpen begint bij eisen. 9 minuten
• Modellen in de biologie Een groeicurve, een voedselweb, een regelkring. Allemaal modellen, allemaal onvolledig. 9 minuten
• Meten in de biologie Een microscoop, een vangnet, een meetwaarde met spreiding. Wat je meet is altijd een steekproef uit het leven. 9 minuten
• Feit, norm en mening Over orgaandonatie, kweekvlees of een wolf in de polder. De biologie levert maar een deel van het antwoord. 9 minuten
• Eerst kijken, dan verklaren Wat je voelt bij een dier of een landschap hoort erbij. Maar het is geen argument. 8 minuten
• Vorm verraadt functie Van een eiwit tot een gebit: aan de bouw zie je waar het voor dient. 9 minuten
• Eén soort weg, en dan? In een ecosysteem hangt alles samen. Daarom heeft een ingreep bijna nooit één gevolg. 9 minuten
• De waarom-vraag Waarom heeft een giraf een lange nek? Er zijn twee antwoorden, en ze zijn allebei goed. 10 minuten
• Zoomen van molecuul tot ecosysteem Zeven niveaus, en een vraag die bijna altijd twee ervan verbindt. 10 minuten
• Hoe biologische kennis ontstaat Van een waarneming naar een theorie, en van een theorie naar een toepassing die iemand gebruikt. 9 minuten
• Een contextvraag lezen Een halve pagina tekst over een ziekte of een natuurgebied. Waar staat de vraag precies? 9 minuten

Zelfregulatie 8

• Van gen naar eiwit Drie basen vormen een woord, een rij woorden vormt een eiwit, en de vorm bepaalt het werk. 11 minuten
• De cel als fabriek Opbouwen kost energie, afbreken levert het op, en transport bepaalt wat er binnenkomt. 11 minuten
• Organen die samenwerken Vertering, ademhaling, transport en uitscheiding. Vier stelsels, één keten. 11 minuten
• Het lichaam houdt zichzelf in balans Meten, vergelijken, bijsturen. Elke regeling in je lichaam volgt dezelfde lus. 11 minuten
• Drie lagen afweer Een barrière die niets doorlaat, cellen die alles aanvallen, en een afweer die onthoudt. 11 minuten
• Spieren, botten en hefbomen Een spier kan maar één ding: korter worden. Daarom komen ze in paren. 11 minuten
• Van prikkel tot beleving Licht, geluid en druk worden allemaal hetzelfde: een rij impulsen op weg naar je hersenen. 11 minuten
• Waarom een ecosysteem niet ontspoort Meer prooi geeft meer roofdier, en meer roofdier geeft minder prooi. Daarin zit de rem. 11 minuten

Zelforganisatie 3

• Hoe een cel zijn werk kiest Elke cel heeft hetzelfde DNA. Het verschil zit in welke genen aanstaan. 11 minuten
• Van één cel naar een lichaam Niemand regelt waar je hand komt. Toch komt die elke keer op de goede plek. 11 minuten
• Hoe een landschap verandert Zand wordt gras, gras wordt bos. Elke stap maakt de volgende mogelijk. 11 minuten

Interactie 5

• Sleutel en slot op moleculair niveau Een enzym, een hormoon en een antistof werken alle drie op dezelfde manier: de vorm past. 11 minuten
• Cellen die met elkaar praten Een hormoon gaat naar iedereen toe en werkt bij bijna niemand. Dat is geen fout, dat is het ontwerp. 11 minuten
• Waarom een dier doet wat het doet Vier vragen bij één gedraging, en ze hebben allemaal een ander soort antwoord. 11 minuten
• Voortplanting en de regeling erachter Een cyclus van ongeveer 28 dagen, geregeld door vier hormonen die op elkaar reageren. 11 minuten
• Wie eet wie, en wie helpt wie Vijf soorten relaties tussen soorten, en bij elk de vraag: wie wint er iets bij? 11 minuten

Reproductie 3

• DNA dat zichzelf kopieert Twee strengen gaan los, en elke streng wordt het sjabloon voor een nieuwe. 11 minuten
• Mitose en meiose naast elkaar Twee delingen die er bijna hetzelfde uitzien en een totaal verschillend resultaat hebben. 12 minuten
• Van geslachtscel tot nieuw organisme Weinig grote eicellen of heel veel kleine zaadcellen: twee strategieën met dezelfde uitkomst. 11 minuten

Evolutie 4

• Selectie doet het werk Niemand wordt sterker omdat het nodig is. Wie al geschikt was, laat meer nageslacht achter. 11 minuten
• Hoe een nieuwe soort ontstaat Zet één populatie in twee stukken, wacht lang genoeg, en terug bij elkaar lukt het niet meer. 11 minuten
• Biodiversiteit op drie niveaus Niet alleen hoeveel soorten er zijn, maar ook hoeveel variatie er binnen een soort zit. 11 minuten
• Hoe het leven begon Van losse moleculen naar een cel die zichzelf kopieert, in een paar grote stappen. 11 minuten