Naar de inhoud
Inloggen

Natuurkunde havo

Ioniserende straling en dosis

Ongeveer 9 minuten. Hoeveel schade straling doet hangt af van de soort, de dosis en het weefsel.

De activiteit van een bron is het aantal kernen dat per seconde vervalt, in becquerel. Hoeveel schade dat doet hangt af van de dosis die je opneemt en van de soort straling.

Van bron naar schade

De activiteit neemt af volgens de halveringstijd. Na één halveringstijd is de helft over, na twee een kwart. Dat is een exponentieel verband, dus het bereikt nooit precies nul.

De geabsorbeerde dosis is de opgenomen energie per kilogram, in gray. Die zegt nog niets over de schade, want alfastraling richt bij dezelfde energie veel meer aan dan gamma.

Daarom wordt er gerekend met de equivalente dosis in sievert, waarbij elke soort een eigen weegfactor heeft. Voor gamma en bèta is die 1, voor alfa is die 20.

In de medische beeldvorming weeg je het nut tegen het risico af. Een rontgenfoto geeft een kleine dosis, een CT-scan een veel grotere, en een echo gebruikt geluid en dus helemaal geen ioniserende straling.

De activiteit halveert steeds

A1/21/41/8tijdelke halveringstijd blijft de helft over

De stappen worden steeds kleiner, maar nul wordt het nooit.

Zo reken je met halveringstijd

1

Deel de tijd door de halveringstijd

Dat geeft het aantal halveringen. Acht dagen bij een halveringstijd van twee dagen is vier halveringen.

2

Halveer zo vaak

Vier keer halveren is delen door zestien, want twee tot de macht vier is zestien.

3

Let op wat er gevraagd wordt

De activiteit, het aantal kernen of de overgebleven massa volgen allemaal dezelfde kromme.

4

Kies de juiste eenheid

Becquerel voor activiteit, gray voor geabsorbeerde dosis, sievert voor equivalente dosis.

De fout die bijna iedereen maakt

Na drie halveringstijden, hoeveel van de bron is er dan nog over?

niets, drie keer de helft is allesklopt niet

Elke halveringstijd halveert wat er op dat moment nog is, niet de oorspronkelijke hoeveelheid. Een half keer een half keer een half is een achtste, en dat verloop gaat door zonder ooit nul te bereiken.

Gray of sievert

Gray gaat over de opgenomen energie per kilogram, sievert over het biologische effect. Bij alfastraling scheelt dat een factor twintig, en een examenvraag die naar schade vraagt wil dus sievert.

Ioniserende straling en dosis

Check jezelf

Wat is de eenheid van activiteit?

Becquerel, het aantal vervallen kernen per seconde.

De halveringstijd is 2 dagen. Na 8 dagen is er nog over?

Acht gedeeld door twee is vier halveringen, dus delen door zestien.

Welke straling heeft de grootste weegfactor?

Alfa heeft weegfactor 20, bèta en gamma hebben 1.

In jouw boek

Er zijn nog geen methodes ingesteld voor dit vak.

De begrippen uit deze les

achtergrondstraling
De straling die er altijd is, uit de bodem, de lucht en het heelal. Elke meting van een bron moet je daarvoor corrigeren.
activiteit
Het aantal kernen dat per seconde vervalt, in becquerel. Hij neemt af met de halveringstijd.
alfastraling
Straling van heliumkernen. Hij heeft een korte dracht en komt niet door papier, maar is binnen het lichaam juist gevaarlijk.
becquerel
De eenheid van activiteit, één verval per seconde.
betastraling
Straling van elektronen uit een kern. Hij komt verder dan alfastraling en wordt tegengehouden door een paar millimeter aluminium.
equivalente dosis
De geabsorbeerde dosis keer een weegfactor voor de soort straling, in sievert. Die factor is voor alfastraling veel hoger dan voor gammastraling.
gammastraling
Straling zonder massa en zonder lading, met de grootste dracht. Je houdt hem alleen tegen met dik lood of beton.
geabsorbeerde dosis
De stralingsenergie die een kilogram weefsel opneemt, in gray. Hij zegt nog niets over de schade.
halveringsdikte
De dikte van een afschermend materiaal waarbij de helft van de straling doorkomt. Twee van die diktes laat een kwart door.
halveringstijd
De tijd waarin de helft van de kernen is vervallen. Na twee halveringstijden is er een kwart over.
ioniserende straling
Straling met genoeg energie om elektronen uit atomen te slaan. Daardoor kan hij cellen beschadigen.

Overhoor deze begrippenAlle begrippen van dit vak

In het examen

De examens staan op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens. Wij nemen er niets uit over, je opent ze daar.

Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 28-10-2026.

En nu?

Alle onderwerpen Ander vak