Lenzen en beeldvorming
Ongeveer 9 minuten. Twee stralen zijn genoeg om te vinden waar het beeld komt.
Reëel of virtueel
Staat het voorwerp verder dan het brandpunt, dan snijden de stralen elkaar echt achter de lens. Er ontstaat een reëel beeld, omgekeerd, en dat kun je op een scherm opvangen.
Staat het voorwerp binnen het brandpunt, dan lopen de stralen na de lens uit elkaar. Je ziet dan een virtueel beeld, rechtop en vergroot, zoals bij een loep.
De lenzenformule legt de afstanden vast: 1 gedeeld door f is 1 gedeeld door v plus 1 gedeeld door b, met f de brandpuntsafstand, v de voorwerpsafstand en b de beeldafstand.
De sterkte van een lens in dioptrie is 1 gedeeld door de brandpuntsafstand in meter. Een lens van 0,50 meter heeft dus een sterkte van 2,0 dioptrie.
Twee stralen vinden het beeld
Waar de twee stralen elkaar snijden, ligt het beeld.
Zo construeer je een beeld
Teken de hoofdas en de lens
Zet de brandpunten aan beide kanten op gelijke afstand van de lens.
Teken de evenwijdige straal
Vanuit de top van het voorwerp evenwijdig aan de as, en na de lens door het brandpunt.
Teken de middelpuntstraal
Vanuit dezelfde top recht door het midden van de lens, zonder af te buigen.
Zoek het snijpunt
Daar ligt de top van het beeld. Snijden ze elkaar niet, verleng dan terug voor een virtueel beeld.
De fout die bijna iedereen maakt
Je dekt de bovenste helft van een lens af. Wat gebeurt er met het beeld?
Van elk punt van het voorwerp gaan stralen door de hele lens. Dek je een deel af, dan vallen er minder stralen op elk beeldpunt, dus het beeld wordt zwakker maar blijft compleet.
Twee stralen zijn genoeg
Een derde straal mag je tekenen als controle, maar twee bepalen het snijpunt al. Teken ze lang genoeg door, want een kort lijntje maakt het snijpunt onnauwkeurig.
Lenzen en beeldvorming
Check jezelf
Wat doet een straal door het midden van de lens?
Een lens heeft een brandpuntsafstand van 0,50 m. Wat is de sterkte?
Wanneer krijg je een virtueel beeld?
In jouw boek
De begrippen uit deze les
- brandpunt
- Het punt waar een positieve lens stralen die parallel binnenkomen samenbrengt. De afstand daarheen heet de brandpuntsafstand.
- lenssterkte
- Eén gedeeld door de brandpuntsafstand in meter, in dioptrie. Een sterkere lens buigt het licht meer.
- lenzenformule
- Het verband tussen de voorwerpsafstand, de beeldafstand en de brandpuntsafstand van een lens. Daarmee reken je uit waar het beeld komt.
- positieve lens
- Een lens die dikker is in het midden en lichtstralen bij elkaar brengt. Hij maakt een beeld op een scherm.
- vergroting
- Hoeveel keer groter het beeld is dan het voorwerp, te vinden uit de beeldafstand gedeeld door de voorwerpsafstand.
Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 28-10-2026.