Staande golven en boventonen
Ongeveer 10 minuten. Een snaar of een luchtkolom laat maar bepaalde tonen toe. Welke, dat volgt uit de lengte.
Van lengte naar golflengte
Bij een snaar die aan twee kanten vastzit staat er aan beide uiteinden een knoop. In de grondtoon zit daar precies een halve golflengte tussen, dus de golflengte is twee keer de lengte.
Bij een buis die aan een kant open is staat er een knoop aan de dichte kant en een buik aan de open kant. In de grondtoon past daar een kwart golflengte, dus de golflengte is vier keer de lengte.
Een boventoon heeft er een halve golflengte bij. De eerste boventoon van een snaar heeft dus een hele golflengte over de lengte, en daarmee de dubbele frequentie van de grondtoon.
Met de golflengte en de geluidssnelheid vind je de frequentie. Korter betekent een kleinere golflengte en dus een hogere toon, en daarom klinkt een korte fluit hoger.
Grondtoon en eerste boventoon
Elke boventoon heeft er een halve golflengte bij.
Zo vind je de frequentie van een toon
Zet de knopen en buiken neer
Vast uiteinde is een knoop, open uiteinde is een buik. Dat bepaalt welk deel van een golf erin past.
Reken de golflengte uit
Bij een snaar met twee knopen is de grondtoon twee keer de lengte. Bij een buis met een open eind is dat vier keer de lengte.
Gebruik de golfsnelheid
De frequentie is de snelheid gedeeld door de golflengte. In lucht reken je met ongeveer 340 meter per seconde.
Tel de boventonen erbij
De eerste boventoon van een snaar is twee keer de grondfrequentie, de tweede drie keer. Zo loopt de reeks door.
De fout die bijna iedereen maakt
Een snaar van 0,50 meter zit aan twee kanten vast. Wat is de golflengte van de grondtoon?
In de grondtoon zit tussen twee knopen precies een halve golflengte. De hele golflengte is dus twee keer zo lang als de snaar. Schets de golf altijd even, dan zie je meteen welk deel erin past.
Schets eerst, reken daarna
Een schetsje met de knopen en buiken erin kost tien seconden en voorkomt de factor twee of vier die hier de meeste punten kost. Zet bij elk uiteinde een K of een B, dan zie je het aantal halve golven staan.
Staande golven en boventonen
Check jezelf
Wat staat er aan een vast uiteinde van een snaar?
Een snaar van 0,50 meter met twee vaste uiteinden. De golflengte van de grondtoon?
De eerste boventoon van een snaar heeft welke frequentie?
Een buis van 0,20 meter die aan een kant open is. De golflengte van de grondtoon?
In jouw boek
De begrippen uit deze les
- boventoon
- Een hogere toon die ook in dezelfde snaar of buis past, met er een halve golflengte bij. De eerste boventoon van een snaar heeft de dubbele frequentie van de grondtoon.
- buik
- Een punt in een staande golf met de grootste uitwijking. Aan een open uiteinde zit een buik.
- grondtoon
- De laagste toon die in een snaar of luchtkolom past. Bij een snaar is de golflengte dan twee keer de lengte.
- knoop
- Een punt in een staande golf dat niet beweegt. Aan een vast uiteinde zit altijd een knoop.
- staande golf
- Een golf die in een snaar of luchtkolom heen en weer loopt en zichzelf versterkt. Alleen bepaalde frequenties passen erin.
In het examen
- 2026, tijdvak 2vragen 11 en 12ExamenAntwoorden
- 2025, tijdvak 1vragen 1 en 2ExamenAntwoorden
- 2025, tijdvak 2vragen 2 en 3ExamenAntwoorden
- 2024, tijdvak 1vragen 20 en 21ExamenAntwoorden
- 2024, tijdvak 2vraag 17ExamenAntwoorden
De examens staan op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens. Wij nemen er niets uit over, je opent ze daar.
Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 28-10-2026.
En nu?
- Volgende onderwerp Veren, resonantie en eigenfrequentie Elk voorwerp heeft een frequentie waarop het graag trilt. Stoot je het daarop aan, dan gaat het hard.
- Vorige onderwerp Geluid, toonhoogte en geluidsniveau De decibelschaal telt niet op zoals je zou verwachten. Tien erbij is tien keer zo veel energie.