Krachten ontbinden en samenstellen
Ongeveer 9 minuten. Een kracht onder een hoek doet twee dingen tegelijk. Splits hem en je ziet welke.
Waarom je dat zou doen
Op een helling werkt de zwaartekracht recht omlaag, maar alleen het deel langs de helling versnelt het blok. Het deel loodrecht op de helling wordt opgevangen door de normaalkracht.
Dat deel langs de helling wordt groter naarmate de helling steiler is. Bij een hoek van nul graden is het nul, en bij negentig graden is het de hele zwaartekracht.
Bij het samenstellen teken je de twee krachten vanuit hetzelfde punt en maak je de figuur af tot een parallellogram. De diagonaal is de resultante.
Staan twee krachten loodrecht op elkaar, dan kun je de resultante ook uitrekenen met Pythagoras in plaats van tekenen.
De zwaartekracht op een helling
De twee rode pijlen samen zijn precies de zwaartekracht.
Zo ontbind je een kracht
Kies twee richtingen
Meestal langs de beweging en loodrecht daarop. Die keuze maakt de rest eenvoudig.
Teken de kracht op schaal
Spreek af hoeveel newton een centimeter is en houd je daaraan.
Maak het parallellogram af
Teken vanuit de punt van de pijl lijnen evenwijdig aan je twee richtingen.
Meet de componenten
Meet de twee zijden en reken terug met je schaal. Of gebruik Pythagoras als de richtingen loodrecht staan.
De fout die bijna iedereen maakt
Een blok ligt op een helling. Welke kracht trekt het naar beneden langs de helling?
De zwaartekracht wijst recht omlaag. Alleen het deel dat langs de helling wijst versnelt het blok; het andere deel drukt het tegen de helling aan en wordt opgevangen door de normaalkracht.
Teken altijd op schaal
Spreek vooraf af dat bijvoorbeeld één centimeter tien newton is, en zet die afspraak bij je tekening. Een examennakijker kan dan controleren wat je gemeten hebt, en jij kunt je eigen fout terugvinden.
Krachten ontbinden en samenstellen
Check jezelf
Wat is de resultante van twee krachten?
Twee loodrechte krachten van 30 N en 40 N. Hoe groot is de resultante?
Wat gebeurt er met de component langs de helling bij een steilere helling?
In jouw boek
De begrippen uit deze les
- normaalkracht
- De kracht waarmee een oppervlak terugduwt, altijd loodrecht op dat oppervlak.
- ontbinden
- Eén kracht vervangen door twee krachten die samen hetzelfde doen, meestal langs en loodrecht op de beweging. Bij een helling is dat de handigste splitsing.
- parallellogrammethode
- Twee krachtpijlen samenstellen door ze als zijden van een parallellogram te tekenen. De diagonaal vanuit het aangrijpingspunt is de resultante.
- resultante
- De ene kracht die hetzelfde doet als twee of meer krachten samen. Je vindt hem met de parallellogrammethode of door op te tellen.
- zwaartekracht
- De kracht waarmee de aarde aan een voorwerp trekt. Je rekent hem uit met de massa keer de valversnelling.
In het examen
- 2026, tijdvak 1vraag 4ExamenAntwoorden
- 2026, tijdvak 2vraag 14ExamenAntwoorden
- 2025, tijdvak 2vraag 22ExamenAntwoorden
De examens staan op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens. Wij nemen er niets uit over, je opent ze daar.
Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 28-10-2026.