Begrippen stampen
Je leest een uitleg en kiest welk begrip erbij hoort. Een begrip is klaar als je het drie keer goed hebt. Wat je fout hebt komt terug tot het blijft zitten.
40 begrippen in deze stapel
Lees het begrip, bedenk wat het betekent en klap het open om te zien of je het had.
-
grondrecht
Een recht van burgers dat in een grondwet is vastgelegd en dat de macht van de overheid begrenst.
-
genocide
Het stelselmatig vernietigen van een bevolkingsgroep om wie zij is. In dit tijdvak gaat het in het bijzonder om de vervolging van de joden.
-
waardepatroon
Het geheel van wat een groep normaal, wenselijk of verwerpelijk vindt. Verschillen in oordeel komen vaak hieruit voort.
-
klassieke vormentaal
De manier van bouwen en beeldhouwen uit de Grieks-Romeinse wereld, met zuilen en vaste verhoudingen, die in Europa steeds opnieuw is nagevolgd.
-
totalitair
Een staat waarin de partij niet alleen het bestuur beheerst maar ook pers, onderwijs, vrije tijd en gezin.
-
sociale kwestie
De discussie over de armoede en de werkomstandigheden van arbeiders die bij de industrialisatie hoorden.
-
socialisme
De stroming die wil dat de overheid ingrijpt om de positie van arbeiders te verbeteren.
-
confessionalisme
De stroming die het geloof als grondslag voor politiek handelen neemt en zich organiseert in eigen partijen en verenigingen.
-
staatsvorming
Het proces waarin een vorst vaste belastingen, eigen ambtenaren en eigen recht in handen krijgt.
-
wetenschappelijke revolutie
De verschuiving van gezag van oude teksten naar waarneming en experiment als bron van kennis.
-
structurele oorzaak
Een oorzaak die jaren of decennia doorwerkt, zoals economische verhoudingen of een politiek stelsel dat niet meer past.
-
Moderne Tijd
De periode vanaf 1800, tijdvak 8 tot en met 10.
-
anachronisme
Het beoordelen of beschrijven van het verleden met begrippen of maatstaven die toen nog niet bestonden.
-
periodisering
Het indelen van de geschiedenis in perioden. Die indeling is achteraf gemaakt en daarmee altijd een keuze.
-
nationalisme
De stroming die de eigen natie centraal stelt. Zij kan mensen verbinden en tegelijk anderen uitsluiten.
-
jaartelling
De afspraak vanaf welk jaar je telt. Onze westers-christelijke jaartelling is er een van, en andere culturen gebruiken een ander beginpunt.
-
zelfvoorzienend
Een economie waarin een gemeenschap vrijwel alles zelf maakt wat zij nodig heeft, met weinig handel over afstand.
-
lange lijn
Een ontwikkeling die je door meerdere tijdvakken heen volgt, met per tijdvak een situatie en daartussen een verband.
-
Oudheid
De periode van Griekenland en Rome, in deze indeling tijdvak 2.
-
propaganda
Het gericht verspreiden van boodschappen om meningen en gedrag te sturen, op grote schaal mogelijk door radio, film en massabijeenkomsten.
-
modern imperialisme
De vorm van koloniale overheersing die samenhing met de industrialisatie en gericht was op grondstoffen, afzetmarkten en prestige.
-
stadstaat
Een stad die tegelijk een zelfstandige staat is, zoals in het Griekenland van de Oudheid.
-
onbedoeld gevolg
Een uitkomst die niemand beoogde, soms het tegenovergestelde van wat een maatregel wilde bereiken.
-
parlementaire democratie
Een stelsel waarin gekozen vertegenwoordigers de regering controleren en wetten vaststellen.
-
overzeese expansie
Het uitvaren van Europese landen naar andere werelddelen, waarmee de basis voor koloniale rijken wordt gelegd.
-
primaat
De vraag wie de hoogste macht heeft, de wereldlijke of de geestelijke. Het conflict daarover draait om benoemingen en gezag.
-
horigheid
De positie van een boer die niet vrij is om te vertrekken en verplichtingen heeft tegenover zijn heer.
-
collaboratie
Het samenwerken met de bezetter, van meegaan in de uitvoering van maatregelen tot actieve steun.
-
landbouwsamenleving
Een samenleving waarin mensen op een plek blijven en voedsel verbouwen, waardoor een overschot en bezit ontstaan.
-
renaissance
De beweging die de mens centraal stelt en terugkijkt naar de klassieke Oudheid, met een nieuwe wetenschappelijke belangstelling.
-
stedelijke burgerij
De groep stadsbewoners die niet bij de adel of de geestelijkheid hoort en haar positie ontleent aan handel en ambacht.
-
abolitionisme
De beweging die de afschaffing van de slavenhandel en de slavernij nastreefde.
-
Europese eenwording
De samenwerking tussen Europese landen die begon als economische samenwerking en uitgroeide tot een politieke unie.
-
feminisme
De beweging die gelijke rechten voor vrouwen eist, te beginnen bij onderwijs, arbeid en kiesrecht.
-
massaorganisatie
Het organiseren van grote groepen mensen in verenigingen en bewegingen die aan een partij of staat verbonden zijn.
-
tijdvak
Een van de tien perioden waarin het examenprogramma de geschiedenis indeelt, elk met een naam, een tijdsgrens en kenmerkende aspecten.
-
imperium
Een rijk dat grote gebieden en volken onder een bestuur brengt, zoals het Romeinse.
-
hofstelsel
De manier waarop een landgoed draaide, met een heer en horigen die arbeid en een deel van de oogst leverden in ruil voor grond en bescherming.
-
thema
Een onderwerp dat je door de tijdvakken heen onderzoekt, zoals de positie van een groep of de rol van een instelling.
-
absolutisme
Het streven van een vorst naar onbeperkte macht, zonder standen of parlement die hem tegenhouden.