Naar de inhoud
Inloggen

Geschiedenis havo

Tijdvak 6, regenten en vorsten

Ongeveer 11 minuten. Overal vorsten die meer macht willen. En er tussenin een republiek die het anders doet.

In de zeventiende eeuw streven vorsten naar absolute macht, neemt de Nederlandse Republiek een bijzondere plaats in, ontstaat door wereldwijde handel het begin van een wereldeconomie, en verandert de wetenschappelijke revolutie hoe mensen kennis krijgen.

Vier aspecten, twee bestuursvormen

Vorsten als die van Frankrijk bouwen aan absolute macht. Zij regeren zonder dat standen of parlementen hen tegenhouden, en gebruiken hof, leger en belastingstelsel om dat vol te houden.

De Republiek doet het anders. Geen koning maar regenten, veel macht bij de steden en gewesten, en economische en culturele bloei die ver boven de omvang van het land uitgaat.

Door wereldwijde handelscontacten ontstaat handelskapitalisme. Compagnieen halen goederen uit Azie en Amerika, en daarmee begint een economie die over werelddelen heen werkt, met slavenhandel als onderdeel daarvan.

In de wetenschappelijke revolutie verschuift het gezag van oude teksten naar waarneming en experiment. Dat is dezelfde beweging die in tijdvak 7 doorloopt naar het verlicht denken.

Absolute vorst tegenover de Republiek

absolute vorsthof en legeronderdanende Republiekstedengewestenregentenmacht bij een persoon tegenover macht die verdeeld is

Dezelfde eeuw, twee heel verschillende bestuursvormen.

Zo gebruik je dit tijdvak in een antwoord

1

Noem het aspect met naam

Absolutisme, de Republiek, handelskapitalisme of de wetenschappelijke revolutie.

2

Kies een voorbeeld dat erbij past

Een maatregel, een instelling of een gebeurtenis die het aspect zichtbaar maakt.

3

Verbind het voorbeeld aan het aspect

Leg uit waarom dit voorbeeld laat zien wat het aspect inhoudt.

4

Vergelijk waar dat gevraagd wordt

Dit tijdvak leent zich voor vergelijkingen, bijvoorbeeld tussen een vorstenstaat en de Republiek.

De fout die bijna iedereen maakt

Waarom is de Republiek in dit tijdvak bijzonder?

omdat de koning daar heel machtig wasklopt niet

Juist het ontbreken van een vorst maakt de Republiek bijzonder in een eeuw waarin elders vorsten naar absolute macht streefden. De eindterm noemt dat de bijzondere plaats in staatkundig opzicht.

Staatkundig en economisch zijn twee dingen

De eindterm noemt bij de Republiek twee kanten, de bijzondere plaats in staatkundig opzicht en de bloei in economisch en cultureel opzicht. Vraagt een vraag naar het een, antwoord dan niet met het ander.

Tijdvak 6, regenten en vorsten

Check jezelf

Wat streven vorsten in dit tijdvak na?

Het streven van vorsten naar absolute macht is een kenmerkend aspect van tijdvak 6.

Wat maakt de Republiek staatkundig bijzonder?

Daarin verschilt zij van vrijwel alle landen om haar heen in deze eeuw.

Wat begint er door wereldwijde handelscontacten?

Handelskapitalisme en wereldwijde contacten leggen de basis voor een economie over werelddelen heen.

Wat verandert er in de wetenschappelijke revolutie?

Kennis komt voortaan uit onderzoek in plaats van uit het gezag van oude teksten.

In jouw boek

Er zijn nog geen methodes ingesteld voor dit vak.

De begrippen uit deze les

absolutisme
Het streven van een vorst naar onbeperkte macht, zonder standen of parlement die hem tegenhouden.
handelskapitalisme
Een economie waarin winst uit handel over lange afstand wordt herbelegd, met compagnieen die wereldwijd opereren.
regent
Een lid van de bestuurlijke bovenlaag in de Nederlandse Republiek, die zijn positie ontleende aan stedelijke ambten en niet aan adel.
wetenschappelijke revolutie
De verschuiving van gezag van oude teksten naar waarneming en experiment als bron van kennis.

Overhoor deze begrippenAlle begrippen van dit vak

In het examen

De examens staan op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens. Wij nemen er niets uit over, je opent ze daar.

Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 28-10-2026.

En nu?

Alle onderwerpen Ander vak