Naar de inhoud
Inloggen

Geschiedenis havo

Tijdvak 9, dictatuur en wereldoorlog

Ongeveer 11 minuten. Massa, propaganda en crisis. Daaruit groeien de totalitaire staten en twee wereldoorlogen.

In de eerste helft van de twintigste eeuw maken propaganda en massaorganisatie politiek op grote schaal mogelijk, brengen communisme en fascisme hun totalitaire ideologieen in praktijk, raakt het wereldkapitalisme in crisis en worden er twee wereldoorlogen gevoerd.

Hoe de aspecten in elkaar haken

Radio, film en massabijeenkomsten maken het mogelijk miljoenen mensen tegelijk te bereiken. Propaganda en massaorganisatie zijn daarmee geen bijzaak maar een voorwaarde voor wat er daarna gebeurt.

In de totalitaire staten beheerst de partij niet alleen het bestuur maar ook het onderwijs, de pers, de vrije tijd en het gezin. Communisme en fascisme verschillen van ideologie maar delen die greep op het hele leven.

De crisis van het wereldkapitalisme zorgt voor massale werkloosheid en armoede. Dat ondermijnt het vertrouwen in bestaande partijen en helpt bewegingen die eenvoudige oplossingen beloven.

Het voeren van twee wereldoorlogen is een eigen aspect. Een examenvraag vraagt vaak hoe deze vier aspecten elkaar versterkten, en dat verband is belangrijker dan de losse jaartallen.

Vier aspecten die elkaar versterken

propagandacrisistotalitaire staatoorlogpropaganda en crisis maken de totalitaire staatmogelijk, en die staat voert oorloghet verband telt zwaarder dan de losse feiten

Geen losse aspecten maar een keten.

Zo legt je antwoord een verband

1

Begin bij de omstandigheden

Crisis, werkloosheid en wantrouwen in bestaande partijen zijn de bodem.

2

Voeg het middel toe

Propaganda en massaorganisatie maken het mogelijk grote groepen te bereiken en te binden.

3

Benoem de ideologie

Communisme of fascisme, en wat die in praktijk bracht in bestuur, pers en onderwijs.

4

Sluit af bij het gevolg

Oorlog, vervolging of bezetting, afhankelijk van wat de vraag wil.

De fout die bijna iedereen maakt

Wat maakt een staat totalitair?

dat er een sterke leider iste weinig

Een sterke leider alleen maakt een staat autoritair. Totalitair betekent dat er geen deel van het leven buiten de greep van de partij valt, dus ook het onderwijs, de krant, de sportclub en het gezin.

Noem waar de ideologieen op lijken en waar niet

Communisme en fascisme verschillen sterk in wat zij nastreven, maar delen de totalitaire greep en het gebruik van propaganda. Een vraag naar overeenkomst en verschil wil precies dat onderscheid zien.

Tijdvak 9, dictatuur en wereldoorlog

Check jezelf

Wat maakt massaorganisatie en propaganda zo belangrijk in dit tijdvak?

Radio, film en massabijeenkomsten zijn nieuw op deze schaal en maken de rest mogelijk.

Wat delen communisme en fascisme als totalitaire ideologie?

In wat zij nastreven verschillen zij sterk, in de totale greep lijken zij op elkaar.

Wat is een gevolg van de crisis van het wereldkapitalisme?

Die bodem helpt bewegingen die eenvoudige oplossingen beloven.

Wat vraagt een examenvraag over dit tijdvak meestal?

De aspecten versterken elkaar, en dat verband is waar de punten op staan.

In jouw boek

Er zijn nog geen methodes ingesteld voor dit vak.

De begrippen uit deze les

communisme
De ideologie die de productiemiddelen in gemeenschappelijke handen wil brengen en in de praktijk een totalitaire partijstaat opleverde.
crisis van het wereldkapitalisme
De wereldwijde economische instorting met massale werkloosheid die het vertrouwen in bestaande partijen ondermijnde.
fascisme
De ideologie die natie en leider centraal stelt, tegenstanders uitschakelt en de samenleving van bovenaf ordent.
massaorganisatie
Het organiseren van grote groepen mensen in verenigingen en bewegingen die aan een partij of staat verbonden zijn.
propaganda
Het gericht verspreiden van boodschappen om meningen en gedrag te sturen, op grote schaal mogelijk door radio, film en massabijeenkomsten.
totalitair
Een staat waarin de partij niet alleen het bestuur beheerst maar ook pers, onderwijs, vrije tijd en gezin.

Overhoor deze begrippenAlle begrippen van dit vak

In het examen

De examens staan op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens. Wij nemen er niets uit over, je opent ze daar.

Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 28-10-2026.

En nu?

Alle onderwerpen Ander vak