Naar de inhoud
Inloggen

Geschiedenis havo

Vervolging, bezetting en verzet

Ongeveer 11 minuten. Racisme dat tot genocide leidt, een bezet land, en verzet dat op veel manieren vorm krijgt.

Bij tijdvak 9 horen ook racisme en discriminatie die tot genocide leidden, in het bijzonder op de joden, de Duitse bezetting van Nederland, verwoesting op nieuwe schaal, en vormen van verzet tegen het West-Europese imperialisme.

Vier aspecten die zwaar wegen

De vervolging verliep in stappen. Eerst uitsluiting in wetten en in het openbare leven, daarna registratie en isolatie, en pas daarna deportatie en moord. Die volgorde is zelf een examenonderwerp.

Tijdens de bezetting van Nederland werkte het bestaande bestuur grotendeels door. Dat maakte uitvoering van maatregelen eenvoudiger, en de vraag naar meewerken, aanpassen en verzetten hoort bij dit aspect.

Verzet had vele vormen, van illegale bladen en vervalste papieren tot onderduik en gewapende actie. Een antwoord dat alleen aan gewapend verzet denkt laat het grootste deel liggen.

Buiten Europa groeit het verzet tegen het imperialisme. Koloniale samenlevingen organiseren zich, en daarmee ligt de kiem voor de dekolonisatie die in tijdvak 10 doorzet.

Uitsluiting in stappen

uitsluiting in wetten en openbaar levenregistratie en herkenbaar makenisolatie en uitsluiting van werkdeportatieelke stap maakte de volgende makkelijker

De volgorde is zelf onderdeel van de verklaring.

Zo beantwoord je een vraag over dit onderwerp

1

Benoem de stap waar de bron over gaat

Uitsluiting, registratie, isolatie of deportatie. Dat maakt je antwoord precies.

2

Leg uit wat die stap mogelijk maakte

Elke stap maakte de volgende eenvoudiger, en daar zit de verklaring.

3

Noem de rol van bestuur en uitvoering

Dat bestaande instanties doorwerkten is bij de bezetting van Nederland een eigen punt.

4

Wees precies bij verzet

Zeg welke vorm van verzet het is, want illegale pers en onderduik tellen ook.

De fout die bijna iedereen maakt

Wat was verzet tijdens de bezetting?

alleen gewapende acties tegen de bezetterte smal

Gewapend verzet was een klein deel van het geheel. Het meeste verzet bestond uit het verspreiden van informatie, het maken van valse papieren en het helpen van onderduikers, en dat telt in een examenantwoord even goed mee.

Meewerken, aanpassen of verzetten is een schaal

Vragen over de bezetting gaan vaak over de ruimte die mensen hadden. Tussen volledig meewerken en gewapend verzet zit een hele schaal, en een antwoord dat die ruimte benoemt is sterker dan een dat mensen in twee kampen deelt.

Vervolging, bezetting en verzet

Check jezelf

Waarmee begon de vervolging?

De stappen liepen van uitsluiting via registratie en isolatie naar deportatie.

Wat maakte uitvoering van maatregelen in bezet Nederland eenvoudiger?

Dat bestaande instanties bleven functioneren is bij dit aspect een eigen punt.

Welke vorm van verzet komt het vaakst voor?

Het grootste deel van het verzet bestond uit dit soort werk.

Waar leidt het verzet tegen het imperialisme toe?

Koloniale samenlevingen organiseren zich, en dat zet in het volgende tijdvak door.

In jouw boek

Er zijn nog geen methodes ingesteld voor dit vak.

De begrippen uit deze les

bezetting
De situatie waarin een vreemde mogendheid het gezag in een land uitoefent, zoals Duitsland in Nederland deed.
collaboratie
Het samenwerken met de bezetter, van meegaan in de uitvoering van maatregelen tot actieve steun.
genocide
Het stelselmatig vernietigen van een bevolkingsgroep om wie zij is. In dit tijdvak gaat het in het bijzonder om de vervolging van de joden.
verzet
Handelen tegen de bezetter, van illegale bladen en valse papieren tot onderduik en gewapende actie.

Overhoor deze begrippenAlle begrippen van dit vak

In het examen

De examens staan op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens. Wij nemen er niets uit over, je opent ze daar.

Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 28-10-2026.

En nu?

Alle onderwerpen Ander vak