Tijdvak 1, jagers en boeren
Ongeveer 9 minuten. Van rondtrekken naar blijven. Die ene overstap verandert alles wat erna komt.
Drie stappen die op elkaar volgen
Jagers-verzamelaars trekken rond met de seizoenen en met het voedsel mee. Zij leven in kleine groepen, bezitten weinig en kennen weinig vaste verschillen in rang.
Met landbouw blijven mensen op een plek. Dat levert een voedseloverschot op, en daarmee ontstaat bezit, opslag en de mogelijkheid dat niet iedereen meer aan voedsel hoeft te werken.
Uit dat overschot groeien de eerste steden. Daar ontstaan beroepen die niets met voedsel te maken hebben, een bestuur dat de opslag beheert, en al snel het schrift om dat vast te leggen.
De lijn is dus niet alleen anders eten maar anders samenleven. Een examenvraag over dit tijdvak gaat bijna altijd over dat gevolg en niet over de landbouw zelf.
Van rondtrekken naar een stad
Elke stap maakt de volgende mogelijk.
Zo gebruik je dit tijdvak
Noem het aspect
Jagers-verzamelaars, landbouw of de eerste steden.
Geef een kenmerk dat erbij hoort
Rondtrekken, een voedseloverschot of beroepen buiten de landbouw.
Leg het gevolg uit
Waarom dat kenmerk leidde tot wat er daarna gebeurde.
Houd het bij dit tijdvak
Verwar de eerste steden niet met de steden van tijdvak 4, die een heel ander verhaal hebben.
De fout die bijna iedereen maakt
Waarom konden er in de eerste steden beroepen ontstaan die niets met voedsel te maken hadden?
Zonder voedseloverschot moet iedereen aan eten werken. Pas als er meer geproduceerd wordt dan nodig, kan een deel van de mensen iets anders doen. Dat is de voorwaarde waar de hele stedelijke samenleving op rust.
Let op welke steden de vraag bedoelt
De eerste stedelijke gemeenschappen horen bij tijdvak 1 en liggen in het Midden-Oosten. De opkomst van steden in Europa hoort bij tijdvak 4 en heeft met handel en ambacht te maken. Die twee door elkaar halen kost punten.
Tijdvak 1, jagers en boeren
Check jezelf
Hoe leven jagers-verzamelaars?
Wat maakt landbouw mogelijk?
Waarom ontstaan er beroepen buiten de landbouw?
Waar horen de eerste stedelijke gemeenschappen bij?
In jouw boek
De begrippen uit deze les
- jagers-verzamelaars
- Mensen die rondtrekken met de seizoenen mee en leven van jagen en verzamelen, in kleine groepen met weinig bezit.
- landbouwsamenleving
- Een samenleving waarin mensen op een plek blijven en voedsel verbouwen, waardoor een overschot en bezit ontstaan.
- voedseloverschot
- Meer voedsel dan de producenten zelf nodig hebben. Dat maakt beroepen buiten de landbouw mogelijk.
Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 28-10-2026.