Een synthese plannen
Ongeveer 10 minuten. Je weet wat je wilt maken. Werk terug naar wat je in de kast hebt staan.
Terugwerken naar de beginstof
Begin bij het molecuul dat je wilt maken en vraag je af welke binding het laatst gevormd is. Breek die in gedachten; wat overblijft zijn de twee stukken die je nodig hebt.
Herhaal dat tot je bij stoffen uitkomt die je kunt kopen. Dat is precies hoe een organisch chemicus een route bedenkt.
Per stap kies je een reactietype dat je kent: een condensatie tussen een alcohol en een carbonzuur, een additie aan een dubbele binding, een substitutie waarbij een groep wordt vervangen.
Daarna kijk je naar de praktijk: hoe hoog is het rendement per stap, ontstaan er bijproducten, en is het eindproduct te scheiden van de rest?
Terug en weer vooruit
Je denkt achterstevoren en schrijft vooruit op.
Zo plan je
Teken het product
Met de functionele groepen erin aangegeven.
Zoek de binding die er het laatst bij kwam
Meestal die tussen twee herkenbare delen, zoals de esterbinding.
Benoem het reactietype
Condensatie, additie, substitutie. Noem ook wat er vrijkomt.
Herhaal tot je bij een gewone stof uitkomt
Twee of drie stappen is voor vwo gebruikelijk.
Beoordeel het plan
Rendement per stap vermenigvuldigt; drie stappen van 80 procent leveren samen de helft.
De fout die bijna iedereen maakt
Elke stap in mijn route heeft 80 procent rendement. Dus kom ik op 80 procent uit?
Rendementen stapelen niet op, ze vermenigvuldigen. Daarom is een korte route met matige stappen vaak beter dan een lange route met goede stappen, en daarom telt het aantal stappen zwaar mee in een beoordeling.
Noem wat er vrijkomt
Bij een condensatie komt water vrij, bij een substitutie een andere groep. Dat bijproduct bepaalt vaak of de reactie doorloopt en hoe je moet zuiveren, en het hoort dus in je antwoord.
Check jezelf
Hoe begin je met plannen?
Wat komt er vrij bij een condensatiereactie?
Drie stappen van elk 70 procent geven samen ongeveer:
Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 9-10-2026.