Van steekproef naar uitspraak
Ongeveer 11 minuten. Je meet bij tweehonderd mensen en zegt iets over zeventien miljoen. Dat mag, met een marge erbij.
Wat een steekproef wel en niet zegt
Je meet een waarde in je steekproef, bijvoorbeeld 54 procent. De echte waarde in de populatie ligt daar waarschijnlijk in de buurt, maar niet precies op.
Hoe ver eromheen, hangt af van de steekproefgrootte. Vier keer zo veel mensen halveert de marge; het loopt met de wortel, niet rechtevenredig.
Een betrouwbaarheidsinterval zegt: als we dit onderzoek vaak zouden herhalen, zou de echte waarde in 95 procent van die intervallen vallen. Het zegt niets over deze ene meting met zekerheid.
Bij een toets draai je het om: je neemt aan dat er niets aan de hand is, en kijkt hoe onwaarschijnlijk jouw uitkomst dan zou zijn. Is dat onwaarschijnlijk genoeg, dan verwerp je die aanname.
Van meting naar uitspraak
De derde stap wordt het vaakst overgeslagen, en juist daar zit het verschil tussen een meting en een conclusie.
Zo toets je een aanname
Formuleer de nulhypothese
De aanname dat er niets aan de hand is: de munt is zuiver, het middel werkt niet.
Kies je grens vooraf
Meestal 5 procent. Achteraf kiezen is geen toetsen meer.
Bereken de overschrijdingskans
De kans op een uitkomst die minstens zo extreem is als die van jou, als de nulhypothese klopt.
Vergelijk met je grens
Kleiner? Dan verwerp je de nulhypothese.
Schrijf de conclusie in de context
Niet "p is 0,03" maar wat dat betekent voor de vraag die er lag.
De fout die bijna iedereen maakt
De overschrijdingskans is 0,02. Is bewezen dat het middel werkt?
De overschrijdingskans zegt hoe onwaarschijnlijk jouw uitkomst is als de nulhypothese klopt. Dat is niet hetzelfde als de kans dat de nulhypothese waar is. Je verwerpt hem, en bij 5 procent betekent dat: één op de twintig keer verwerp je terwijl er niets aan de hand was.
Een groter onderzoek repareert geen scheve trekking
De marge wordt kleiner met de wortel uit het aantal, maar alleen bij een aselecte steekproef. Is je trekking scheef, dan wordt je schatting met meer mensen alleen maar preciezer verkeerd.
Check jezelf
Wat gebeurt er met de marge bij vier keer zo veel deelnemers?
Wat betekent een overschrijdingskans van 0,02?
Wanneer kies je je grens?
Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 9-10-2026.