Maten kiezen bij je data
Ongeveer 9 minuten. Gemiddelde of mediaan? Het antwoord hangt af van de verdeling, niet van gewoonte.
Centrum en spreiding horen bij elkaar
Een centrummaat alleen zegt weinig. Twee groepen met hetzelfde gemiddelde kunnen totaal verschillend zijn, en dat zie je pas aan de spreiding.
Het gemiddelde gebruikt alle waarden en is daarom gevoelig voor uitschieters. De mediaan kijkt alleen naar de volgorde en is dat niet.
Bij het gemiddelde hoort de standaardafwijking, bij de mediaan de kwartielafstand. Die twee paren haal je niet door elkaar.
Bij inkomens, huizenprijzen en wachttijden is de verdeling bijna altijd scheef naar rechts. Daar is de mediaan de eerlijkere maat, en dat is precies waarom je in het nieuws beide tegenkomt.
Twee paren
Een antwoord met alleen een gemiddelde beschrijft de helft van de verdeling.
Zo kies je
Kijk naar de vorm
Symmetrisch of scheef? Maak desnoods even een boxplot.
Zoek uitschieters
Eén extreme waarde trekt het gemiddelde mee, de mediaan niet.
Kies het bijbehorende paar
Gemiddelde met standaardafwijking, mediaan met kwartielafstand.
Reken uit en noem de eenheid
Een maat zonder eenheid is geen antwoord.
Interpreteer in de context
Wat betekent die spreiding voor de vraag die er lag?
De fout die bijna iedereen maakt
Het gemiddelde inkomen stijgt. Gaat iedereen erop vooruit?
Bij een scheve verdeling kan het gemiddelde stijgen terwijl de mediaan gelijk blijft of zelfs daalt. Dan is de middelste persoon er niet op vooruitgegaan en de bovenkant wel. Daarom noemt een goed bericht beide maten.
Noem altijd twee maten
Centrum en spreiding. "Gemiddeld 7,2 met een standaardafwijking van 0,4" zegt iets heel anders dan "gemiddeld 7,2 met een standaardafwijking van 2,1", en dat verschil is vaak precies waar de vraag over gaat.
Check jezelf
Welke maat is ongevoelig voor uitschieters?
Welke spreidingsmaat hoort bij de mediaan?
Wanneer gebruik je de modus?
Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 9-10-2026.