Dosis en stralingsbescherming
Ongeveer 10 minuten. Hoeveel energie je opneemt is een ding. Hoeveel schade dat doet is een ander.
Van activiteit naar dosis
De activiteit van een bron is het aantal vervallen per seconde, in becquerel. Weet je de energie die per verval in het weefsel terechtkomt, dan volgt uit activiteit keer tijd keer energie de opgenomen energie.
Deel die energie door de massa van het bestraalde weefsel en je hebt de geabsorbeerde dosis in gray. Een vraag die naar schade vraagt wil daarna de weegfactor erbij.
Die weegfactor is een voor rontgen, beta en gamma en twintig voor alfa. Dezelfde gray aan alfastraling doet dus twintig keer zo veel als aan gammastraling.
Een dosis beperk je op drie manieren. De tijd korter, de afstand groter en afscherming ertussen, en bij een puntbron neemt de intensiteit af met het kwadraat van de afstand.
Drie manieren om de dosis te beperken
Afstand is de sterkste van de drie.
Zo reken je een dosis uit
Reken het aantal vervallen uit
Activiteit keer tijd. Let op of de activiteit tijdens de bestraling merkbaar afneemt.
Bepaal de opgenomen energie
Aantal vervallen keer de energie per verval die in het weefsel blijft. Reken elektronvolt om naar joule.
Deel door de massa
Dat geeft de geabsorbeerde dosis in gray. Gebruik de massa van het bestraalde deel, niet van het hele lichaam.
Zet de weegfactor erbij
Keer een voor gamma en beta, keer twintig voor alfa. Nu staat je antwoord in sievert.
De fout die bijna iedereen maakt
Twee patienten krijgen elk 2,0 gray, de ene van gammastraling en de andere van alfastraling. Dezelfde schade?
Gray meet alleen de opgenomen energie per kilogram. Alfadeeltjes geven die energie over een heel korte afstand af en richten daardoor veel meer schade aan. In sievert is het verschil een factor twintig.
Gray of sievert verraadt de vraag
Vraagt een opgave naar de opgenomen energie, dan wil hij gray. Vraagt hij naar het risico of de schade, dan wil hij sievert. Noteer bij elk antwoord welke van de twee je hebt uitgerekend.
Dosis en stralingsbescherming
Check jezelf
Wat meet de geabsorbeerde dosis?
Welke weegfactor hoort bij alfastraling?
Je gaat twee keer zo ver van een puntbron staan. De dosis per uur
Welke eenheid hoort bij de equivalente dosis?
In jouw boek
De begrippen uit deze les
- achtergrondstraling
- De straling die er altijd is, uit de bodem, de lucht en het heelal. Elke meting van een bron moet je daarvoor corrigeren.
- activiteit
- Het aantal kernen dat per seconde vervalt, in becquerel. Hij neemt af met de halveringstijd.
- becquerel
- De eenheid van activiteit, één verval per seconde.
- equivalente dosis
- De geabsorbeerde dosis keer een weegfactor voor de soort straling, in sievert. Die factor is voor alfastraling veel hoger dan voor gammastraling.
- geabsorbeerde dosis
- De stralingsenergie die een kilogram weefsel opneemt, in gray. Hij zegt nog niets over de schade.
- halveringstijd
- De tijd waarin de helft van de kernen is vervallen. Na twee halveringstijden is er een kwart over.
- ioniserende straling
- Straling met genoeg energie om elektronen uit atomen te slaan. Daardoor kan hij cellen beschadigen.
In het examen
- 2026, tijdvak 1vragen 19, 24 en 25ExamenAntwoorden
- 2026, tijdvak 2vragen 2 t/m 5ExamenAntwoorden
- 2025, tijdvak 1vraag 20ExamenAntwoorden
- 2024, tijdvak 2vragen 11 en 12ExamenAntwoorden
De examens staan op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens. Wij nemen er niets uit over, je opent ze daar.
Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 28-10-2026.