Naar de inhoud
Inloggen

Economie havo

Speltheorie en het gevangenendilemma

Ongeveer 10 minuten. Twee spelers, één matrix, een uitkomst die niemand wil.

In een opbrengstenmatrix kiezen twee spelers tegelijk. Heeft een speler een dominante strategie, dan is die keuze altijd beter, wat de ander ook doet. Kiezen ze dan allebei die strategie en is de uitkomst voor beiden slechter, dan heet dat een gevangenendilemma.

Hoe je een matrix uitleest

Links in een vakje staat de opbrengst van de speler links, rechts die van de speler boven. Die volgorde is afgesproken en staat vaak in de opgave.

Je kijkt per speler apart. Neem de keuze van de ander als gegeven en zoek voor elke keuze van de ander jouw beste antwoord.

Komt bij elke keuze van de ander dezelfde eigen keuze als beste uit, dan is dat een dominante strategie.

Bij een ultimatumspel kiezen de spelers na elkaar. Dan teken je een spelboom en begin je achteraan.

Een matrix met twee keuzes

speler Bzwijgenpratenzwijgenpraten2 ; 25 ; 11 ; 54 ; 4beide praten is voor allebei slechter dan beide zwijgenen toch kiest iedereen het

Lagere straf is beter, dus praten is dominant.

Zo bepaal je de uitkomst

1

Kies een speler

Begin bij de speler links en houd de ander vast.

2

Vergelijk per kolom

Welke rij geeft die speler de beste opbrengst.

3

Doe hetzelfde voor de ander

Nu per rij, en zoek de beste kolom.

4

Zoek het vakje dat beide kiezen

Dat is het evenwicht, ook als er een beter vakje bestaat.

De fout die bijna iedereen maakt

Beide spelers zijn beter af bij samenwerken. Kiezen ze dat dan?

ja, dat is logischniet in dit spel

Juist omdat de ander zwijgt, levert praten jou meer op. Dat geldt voor allebei, dus komen ze in het vakje dat voor beiden slechter is. Dat is de kern van het dilemma en de reden dat afspraken nodig zijn.

Eén keer herhalen verandert het spel

Weet je dat je elkaar nog een keer tegenkomt, dan kan samenwerken lonen omdat de ander je kan straffen. De syllabus noemt dat herhalen apart, dus let op of een spel één keer of twee keer wordt gespeeld.

Speltheorie en het gevangenendilemma

Check jezelf

Wat is een dominante strategie?

Je hoeft de ander niet te kennen.

Wat kenmerkt een gevangenendilemma?

Samen hadden ze beter gekund.

Hoe los je een ultimatumspel op?

Je kijkt eerst wat de tweede speler zal doen.

Wat staat links in een vakje?

De volgorde staat in de opgave.

In jouw boek

Er zijn nog geen methodes ingesteld voor dit vak.

De begrippen uit deze les

dominante strategie
Een keuze die altijd de beste is, wat de tegenspeler ook doet.
gevangenendilemma
Een spel waarin beide spelers hun dominante strategie kiezen en daardoor samen slechter uitkomen.
opbrengstenmatrix
Een tabel met de opbrengsten van beide spelers bij elke combinatie van keuzes.

Overhoor deze begrippenAlle begrippen van dit vak

In het examen

De examens staan op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens. Wij nemen er niets uit over, je opent ze daar.

Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 29-10-2026.

En nu?

Alle onderwerpen Ander vak