Marktfalen en externe effecten
Ongeveer 10 minuten. Wanneer de markt het niet vanzelf goed doet.
Vier gevallen die je moet herkennen
Negatieve externe effecten. Een fabriek vervuilt en de rekening daarvan betaalt de omgeving, dus de prijs is te laag en er wordt te veel geproduceerd.
Positieve externe effecten. Onderwijs levert ook de samenleving iets op, dus zonder ingrijpen wordt er te weinig van afgenomen.
Collectieve goederen. Een dijk kan niemand worden onthouden, dus zou niemand ervoor betalen en komt die er niet vanzelf.
Misbruik van marktmacht. Eén aanbieder of een kartel kan de prijs hoger zetten dan maatschappelijk gewenst is.
De rekening komt elders
Wat niet in de prijs zit, heet een extern effect.
Zo laat je marktfalen zien
Noem wie het nadeel draagt
Niet de koper en niet de verkoper, maar een derde.
Zeg dat het niet in de prijs zit
Daar zit het falen, want de prijs stuurt de keuzes.
Noem de richting
Te veel bij een negatief effect, te weinig bij een positief effect.
Koppel het aan de welvaart
De maatschappelijke kosten zijn hoger dan de kosten van de producent.
De fout die bijna iedereen maakt
Een fabriek die vervuilt maakt verlies. Is dat marktfalen?
Of een bedrijf winst of verlies maakt zegt niets over marktfalen. Het gaat erom of de prijs alle kosten en baten meeneemt. Zit de schade aan de omgeving er niet in, dan is er marktfalen, ook als het bedrijf goed draait.
Zeg altijd te veel of te weinig
Een antwoord dat alleen marktfalen noemt is niet af. Schrijf erbij dat er te veel wordt geproduceerd bij een negatief effect en te weinig bij een positief effect, want daar zit het punt.
Marktfalen en externe effecten
Check jezelf
Wat is een negatief extern effect?
Wat gebeurt er bij een negatief extern effect?
Waarom komt een dijk er niet vanzelf?
Een kartel spreekt prijzen af. Is dat marktfalen?
In jouw boek
De begrippen uit deze les
- marktfalen
- Een uitkomst van de markt die maatschappelijk niet gewenst is.
In het examen
- 2026, tijdvak 1vragen 13 en 27ExamenAntwoorden
- 2025, tijdvak 1vraag 20ExamenAntwoorden
- 2025, tijdvak 2vraag 6ExamenAntwoorden
- 2024, tijdvak 1vraag 29ExamenAntwoorden
De examens staan op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens. Wij nemen er niets uit over, je opent ze daar.
Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 29-10-2026.