Exogene processen en landschapsvorming
Ongeveer 10 minuten. Buiten werkt alles aan de afbraak, en het klimaat bepaalt welk proces wint.
Van los maken tot afzetten
Mechanische verwering overheerst in koude en droge gebieden, waar vorst en temperatuurwisselingen het gesteente uiteen doen vallen zonder de samenstelling te veranderen.
Chemische verwering overheerst in warme en vochtige gebieden, waar water en zuren mineralen oplossen en omzetten, wat diepe verweringsbodems oplevert.
Het transportmiddel laat een eigen handtekening achter. Water sorteert en rondt af, wind sorteert sterk en rondt zandkorrels, en ijs sorteert niet en laat hoekig materiaal achter.
Bij sedimentatie bepaalt de afnemende energie waar wat valt. Grof materiaal eerst, fijn materiaal pas waar de stroming bijna stilstaat, en aan die gelaagdheid herken je later het milieu.
Het transportmiddel verraadt zichzelf
Vorm en sortering zijn het bewijs.
Zo lees je een afzetting
Kijk naar de sortering
Goed gesorteerd wijst op water of wind, ongesorteerd op ijs.
Kijk naar de afronding
Rond betekent lang onderweg, hoekig betekent kort of door ijs.
Kijk naar de korrelgrootte
Grof hoort bij veel energie, fijn bij weinig.
Leid het milieu af
Rivier, strand, woestijn, gletsjer of diep water.
De fout die bijna iedereen maakt
Betekent een dikke laag verweringsmateriaal een vruchtbare bodem?
In warme en natte gebieden gaat chemische verwering diep, maar hetzelfde water spoelt de opgeloste mineralen ook weg. Er blijft dan een dikke maar arme laag over, terwijl een dunne jonge bodem elders juist rijk kan zijn.
Koppel het proces aan het klimaat
Bij een vraag waarom een landschap er zo uitziet wordt vrijwel altijd de klimaatkoppeling gevraagd. Noem vorst bij koud, oplossing bij warm en vochtig, en wind bij droog met weinig begroeiing.
Exogene processen en landschapsvorming
Check jezelf
Waar overheerst chemische verwering?
Welke afzetting is ongesorteerd?
Wat betekent een goed afgeronde korrel?
Wat valt het eerst uit bij afnemende energie?
In jouw boek
De begrippen uit deze les
- erosie
- Het wegnemen en meevoeren van los materiaal door water, ijs, wind of zwaartekracht.
- sedimentatie
- Het afzetten van meegevoerd materiaal als de stroming vaart verliest.
- sortering
- Hoe gelijk de korrels in een afzetting van grootte zijn. IJs sorteert niet, water en wind wel.
- verwering
- Het ter plekke uiteenvallen of oplossen van gesteente, zonder dat het wordt verplaatst.
In het examen
- 2026, tijdvak 2vragen 14 t/m 17ExamenAntwoorden
- 2025, tijdvak 2vragen 10 t/m 13ExamenAntwoorden
De examens staan op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens. Wij nemen er niets uit over, je opent ze daar.
Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 28-10-2026.