Naar de inhoud
Inloggen

Aardrijkskunde vwo

Endogene processen en platentektoniek

Ongeveer 10 minuten. De motor onder de korst en wat die aan de oppervlakte oplevert.

Warmte uit het binnenste zet een trage stroming in de mantel in gang, waardoor platen bewegen. Aan divergente, convergente en transforme grenzen ontstaan de grote reliëfvormen en de meeste bevingen en vulkanen.

Van motor naar reliëf

Bij divergentie stijgt materiaal op en ontstaat nieuwe oceanische korst. Op land geeft dat een slenk met randbreuken, op zee een rug.

Bij convergentie duikt de zwaardere oceanische plaat onder de lichtere. Dat geeft een diepzeetrog, een gebergte met vulkanen en diepe aardbevingshaarden langs de duikende plaat.

Botsen twee continentale platen, dan duikt er geen onder. De korst plooit en verdikt tot een hooggebergte, met ondiepe bevingen en weinig vulkanisme.

Bij een transforme grens schuiven platen langs elkaar. Er ontstaat geen korst en er verdwijnt geen korst, maar de spanning ontlaadt zich in ondiepe en daarom schadelijke bevingen.

Onderduiken geeft een trog en een keten

oceanischcontinenttrogvulkaanhoe dieper de duikende plaat, hoe dieper de haard

Trog, vulkaan en diepe haarden horen bij elkaar.

Zo verklaar je een reliëfvorm

1

Bepaal het soort grens

Divergent, convergent of transform.

2

Bepaal het soort korst

Oceanisch of continentaal, aan beide kanten.

3

Leid het verschijnsel af

Rug, trog, keten, hooggebergte of breuk.

4

Koppel de bevingsdiepte

Diep bij subductie, ondiep bij plooiing en breuken.

De fout die bijna iedereen maakt

Horen diepe aardbevingshaarden bij elk type grens?

ja, bevingen zijn overal diepklopt niet

Alleen waar een plaat onderduikt reikt de breukzone tot grote diepte, dus daar liggen de diepe haarden. Bij plooiing en langs transforme breuken zitten de haarden ondiep, en juist daardoor richten die bevingen vaak veel schade aan.

Noem de bevingsdiepte als bewijs

Bij een vraag welk type grens in een bron te zien is, is de verdeling van bevingsdiepten vaak het sterkste argument. Diepe haarden in een schuine strook wijzen onmiskenbaar op subductie.

Endogene processen en platentektoniek

Check jezelf

Wat ontstaat bij divergentie op zee?

Op land geeft het een slenk.

Wat gebeurt er bij botsing van twee continentale platen?

Weinig vulkanisme, ondiepe bevingen.

Waar horen diepe bevingshaarden bij?

De breukzone reikt dan tot grote diepte.

Wat drijft de platen aan?

De platen schuiven op die stroming mee.

In jouw boek

Er zijn nog geen methodes ingesteld voor dit vak.

De begrippen uit deze les

aardkorst
De buitenste, dunne laag van de aarde, oceanisch of continentaal.
convergente plaatgrens
Een grens waar platen naar elkaar toe bewegen en botsen.
divergente plaatgrens
Een grens waar platen uit elkaar bewegen en nieuwe korst ontstaat.
mantel
De dikke laag onder de korst, waarin materiaal traag stroomt.
platentektoniek
De beweging van de platen van de aardkorst over de stromende laag eronder.
subductie
Het onderduiken van een zwaardere oceanische plaat onder een lichtere plaat.
transforme plaatgrens
Een grens waar platen langs elkaar schuiven, met ondiepe aardbevingen.

Overhoor deze begrippenAlle begrippen van dit vak

In het examen

De examens staan op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens. Wij nemen er niets uit over, je opent ze daar.

Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 28-10-2026.

En nu?

Alle onderwerpen Ander vak