Vulkanisme en aardbevingen
Ongeveer 10 minuten. Waarom de ene vulkaan rustig uitvloeit en de andere ontploft.
Van plaatgrens naar vulkaan
Waar platen uit elkaar gaan komt dun magma omhoog. Dat vloeit uit tot een brede, flauwe vulkaan, en de uitbarstingen zijn meestal rustig.
Waar een plaat onderduikt smelt er korst mee. Dat magma is dikker en bevat meer gas, en dat geeft steile vulkanen met explosieve uitbarstingen en aswolken.
Een aardbeving ontstaat als opgebouwde spanning in de korst in een keer loslaat. Hoe dieper de haard, hoe minder er aan de oppervlakte van te merken is.
De schade is niet alleen natuurkunde. Bouwwijze, bevolkingsdichtheid, bodemsoort en hulpdiensten bepalen samen hoeveel een beving van dezelfde kracht aanricht.
Dun magma vloeit, dik magma spuit
De vorm verraadt het soort magma.
Zo verklaar je een uitbarsting of beving
Begin bij de plaatgrens
Uit elkaar, onderduikend of langs elkaar.
Noem het soort magma
Dun en gasarm of dik en gasrijk.
Verbind dat aan de vorm
Flauwe schildvorm tegenover steile kegel met aswolk.
Noem bij schade de kwetsbaarheid
Bouwwijze, dichtheid, bodem en hulpdiensten.
De fout die bijna iedereen maakt
Richt een zwaardere beving altijd meer schade aan?
Dezelfde kracht kan in het ene gebied nauwelijks schade geven en elders duizenden huizen laten instorten. Dat verschil zit in de bouwwijze, de bevolkingsdichtheid, de bodem en hoe snel hulpdiensten er zijn.
Noem bij schade altijd een menselijk kenmerk
Een antwoord dat alleen de kracht en de diepte noemt mist de helft. Voeg bouwwijze, dichtheid of hulpverlening toe, want in het antwoordmodel staat bijna altijd een punt voor die kant van het verhaal.
Vulkanisme en aardbevingen
Check jezelf
Wat geeft een explosieve uitbarsting?
Welke vorm hoort bij dun magma?
Wat bepaalt de schade van een beving vooral?
Wat gebeurt er bij een diepe haard?
In jouw boek
De begrippen uit deze les
- kwetsbaarheid
- Hoe hard een samenleving door een natuurlijk gevaar geraakt wordt.
- magma
- Gesmolten gesteente onder de oppervlakte. Dik en gasrijk magma geeft explosieve uitbarstingen.
In het examen
- 2026, tijdvak 1vragen 9 t/m 11 en 13ExamenAntwoorden
- 2026, tijdvak 2vragen 9 t/m 12ExamenAntwoorden
- 2025, tijdvak 1vragen 14 t/m 18ExamenAntwoorden
- 2025, tijdvak 2vragen 9 t/m 12ExamenAntwoorden
- 2024, tijdvak 1vragen 13 t/m 16ExamenAntwoorden
De examens staan op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens. Wij nemen er niets uit over, je opent ze daar.
Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 28-10-2026.