Naar de inhoud
Inloggen

Natuurkunde vwo

Sterren meten met licht

Ongeveer 10 minuten. Kleur verraadt de temperatuur, helderheid verraadt de afstand.

De golflengte waarbij een ster het felst straalt hangt alleen aan zijn temperatuur. Het totale uitgestraalde vermogen hangt aan die temperatuur tot de vierde macht en aan het oppervlak.

Van kromme naar ster

In een planckkromme lees je de golflengte van de piek af. Met de wet van Wien volgt daaruit de oppervlaktetemperatuur, en hoe heter de ster hoe korter die golflengte.

Het uitgestraalde vermogen per vierkante meter groeit met de vierde macht van de temperatuur. Twee keer zo heet betekent dus zestien keer zo veel vermogen per vierkante meter.

De intensiteit die wij meten is het totale vermogen verdeeld over een bol met de afstand als straal. Daarom neemt hij af met het kwadraat van de afstand, en kun je uit intensiteit en vermogen de afstand halen.

In het Hertzsprung-Russelldiagram staan sterren uitgezet naar temperatuur en lichtkracht. De positie verraadt het type, en bij een bekende lichtkracht geeft de gemeten intensiteit de afstand.

Heter betekent blauwer en feller

hete sterkoelere sterde piek schuift naar links bij een hogere temperatuuren het hele oppervlak onder de kromme groeit sterk

De plek van de piek geeft de temperatuur.

Zo lees je een ster uit

1

Lees de piekgolflengte af

Uit de planckkromme. Let op of de as in nanometer of in micrometer staat.

2

Reken de temperatuur uit

Met de wet van Wien. De constante staat in de tabel.

3

Bepaal het vermogen per vierkante meter

Met de stralingswet, waarin de temperatuur tot de vierde macht staat.

4

Ga naar het totale vermogen of de afstand

Keer het oppervlak van de ster geeft het totale vermogen. Delen door vier pi r kwadraat geeft de intensiteit hier.

De fout die bijna iedereen maakt

Een ster wordt twee keer zo heet. Wat doet het vermogen per vierkante meter?

dat verdubbeltklopt niet

In de stralingswet staat de temperatuur tot de vierde macht. Twee tot de vierde is zestien, dus een factor twee in temperatuur geeft een factor zestien in vermogen per vierkante meter.

Twee kwadraten door elkaar halen is de klassieker

De straal van de ster bepaalt het oppervlak en dus het totale vermogen. De afstand tot ons bepaalt over hoeveel oppervlak dat vermogen verdeeld raakt. Noteer bij elk kwadraat welke van de twee je bedoelt.

Sterren meten met licht

Check jezelf

Wat lees je af aan de piek van een planckkromme?

Met de wet van Wien volgt uit de piekgolflengte de oppervlaktetemperatuur.

Een ster wordt twee keer zo heet. Het vermogen per vierkante meter

De temperatuur staat tot de vierde macht in de stralingswet.

Waarom neemt de gemeten intensiteit af met het kwadraat van de afstand?

Het oppervlak van een bol groeit met het kwadraat van de straal, dus per vierkante meter blijft er minder over.

Wat staat er in een Hertzsprung-Russelldiagram?

De positie in dat diagram verraadt het type ster, en daarmee de lichtkracht.

In jouw boek

Er zijn nog geen methodes ingesteld voor dit vak.

De begrippen uit deze les

Hertzsprung-Russelldiagram
Een diagram met sterren uitgezet naar temperatuur en lichtkracht. De positie verraadt het type ster.
lichtkracht
Het totale vermogen dat een ster uitstraalt, in watt. Samen met de gemeten intensiteit geeft hij de afstand.
planckkromme
De kromme die laat zien hoeveel een warm voorwerp per golflengte uitstraalt. De plek van de piek hoort bij de temperatuur.
wet van Wien
Het verband tussen de piekgolflengte van een planckkromme en de temperatuur. Heter betekent een kortere golflengte.

Overhoor deze begrippenAlle begrippen van dit vak

In het examen

De examens staan op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens. Wij nemen er niets uit over, je opent ze daar.

Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 28-10-2026.

En nu?

Alle onderwerpen Ander vak