Dynamo en transformator
Ongeveer 9 minuten. Een bewegende magneet maakt spanning. Dat is de hele truc achter je stopcontact.
Van fietslamp tot hoogspanningsnet
In een dynamo draait een magneet bij een spoel langs. Hoe sneller je fietst, hoe sneller die verandering gaat en hoe hoger de spanning. Stilstaan betekent geen licht.
In een elektriciteitscentrale gebeurt hetzelfde, maar dan groot. Stoom, wind of water laat een generator draaien, en die wekt wisselspanning op.
Een transformator heeft twee spoelen om één ijzeren kern. De wisselstroom in de eerste spoel maakt een veranderend magnetisch veld, en dat wekt spanning op in de tweede spoel.
Het aantal windingen bepaalt de verhouding. Heeft de tweede spoel tien keer zo weinig windingen, dan is de spanning tien keer zo klein. Daarom komt er van het hoogspanningsnet uiteindelijk 230 volt uit je stopcontact.
Twee spoelen om een kern
De verhouding van de windingen is de verhouding van de spanning.
Zo redeneer je over een transformator
Tel de windingen
Welke spoel heeft er meer? Die kant heeft ook de hoogste spanning.
Bepaal de verhouding
Vier keer zo veel windingen betekent vier keer zo veel spanning.
Reken de spanning uit
Is de ingang 230 volt en zijn er tien keer zo weinig windingen aan de uitgang, dan komt er 23 volt uit.
Controleer of het logisch is
Een oplader maakt van 230 volt een paar volt, dus de uitgangsspoel heeft veel minder windingen. Komt er meer uit dan erin ging, dan heb je de verhouding omgedraaid.
De fout die bijna iedereen maakt
Je houdt een magneet stil in een spoel. Hoeveel spanning ontstaat er?
Inductie vraagt verandering. Een magneet die stil ligt verandert niets aan het veld in de spoel, dus er is geen spanning. Daarom werkt een transformator ook alleen op wisselstroom en niet op een batterij.
Waarom het net hoogspanning gebruikt
Bij een hoge spanning is er voor hetzelfde vermogen minder stroom nodig, en minder stroom betekent minder warmteverlies in de kabel. Vlak bij huizen brengt een transformator het weer omlaag.
Dynamo en transformator
Check jezelf
Wanneer wekt een dynamo spanning op?
De ingangsspoel heeft 1000 windingen en de uitgang 100. De ingang is 230 volt. Wat komt eruit?
Waarom werkt een transformator niet op een batterij?
In jouw boek
De begrippen uit deze les
- dynamo
- Een apparaat dat door beweging spanning opwekt. Stilstaan betekent geen licht.
- inductie
- Het ontstaan van spanning doordat een magnetisch veld verandert. Zonder verandering is er geen spanning.
- transformator
- Twee spoelen om één ijzeren kern. De verhouding van de windingen is de verhouding van de spanning.
Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 28-10-2026.