Naar de inhoud
Inloggen

Geschiedenis vwo

Democratisering en politieke stromingen

Ongeveer 11 minuten. Wie telt als burger? Elke stroming geeft een eigen antwoord, en elk antwoord sluit iemand uit.

De democratisering verloopt in stappen en elke stap is bevochten. De stromingen liberalisme, nationalisme, socialisme, confessionalisme en feminisme geven elk een eigen antwoord op de vraag wie mag meebeslissen.

Argumenten voor en tegen uitbreiding

Tegenstanders van uitbreiding gebruiken drie argumenten. Dat kiezers bekwaam moeten zijn, dat zij onafhankelijk moeten zijn van een baas, en dat zij belang moeten hebben via bezit of belasting.

Voorstanders keren dat om. Wie meebetaalt mag meebeslissen, onderwijs maakt bekwaam en juist uitsluiting houdt afhankelijkheid in stand. De strijd gaat dus over de criteria zelf.

Elke stroming verbindt dat aan een eigen programma. Liberalen willen bekwaamheid via onderwijs, socialisten organisatie van arbeiders, confessionelen eigen scholen en verenigingen, feministen gelijke rechten voor vrouwen.

Dat uitsluiting steeds opnieuw wordt verdedigd met een ogenschijnlijk neutraal criterium is zelf een patroon. Wie dat herkent, kan ook latere discussies over wie erbij hoort beter plaatsen.

Criteria die uitsluiten

bekwaamonafhankelijkbezitwie valt er buiten, en wie bepaalt datelk criterium klinkt neutraal en sluit toch uitde strijd gaat over de criteria zelf

Een neutraal klinkend criterium kan heel gericht uitsluiten.

Zo analyseer je een bron over kiesrecht

1

Zoek het criterium

Bekwaamheid, onafhankelijkheid of bezit. Dat staat zelden met zoveel woorden.

2

Vraag wie daardoor buiten valt

Arbeiders, vrouwen, dienstboden. Daar zit de werking van het criterium.

3

Koppel het aan een stroming

Welke stroming verdedigt dit criterium en met welk belang?

4

Noem het tegenargument

Hoe keren voorstanders van uitbreiding dit criterium om?

De fout die bijna iedereen maakt

Een bron eist dat kiezers onafhankelijk zijn. Is dat een neutraal criterium?

ja, het gaat over niemand in het bijzonderklopt niet

Onafhankelijk klinkt als een eigenschap van iedereen, maar in de praktijk trof de eis mensen die van een baas afhankelijk waren. Wie het criterium op de bevolking legt, ziet meteen welke groep eruit valt en wie daar belang bij had.

Leg het criterium op de bevolking

Bij elke eis aan kiezers is de vraag niet hoe hij klinkt maar wie er door afvalt. Dat is de redenering die een vwo-vraag over kiesrecht vrijwel altijd wil zien, en zij werkt ook bij latere discussies over wie erbij hoort.

Democratisering en politieke stromingen

Check jezelf

Welk argument gebruikten tegenstanders van uitbreiding?

Samen met bekwaamheid en bezit vormde dat de drie standaardargumenten.

Wat is het tegenargument van voorstanders?

En onderwijs maakt bekwaam, dus uitsluiting houdt juist afhankelijkheid in stand.

Wat wil het confessionalisme?

Het organiseert zich op basis van geloof in eigen instellingen.

Wat is het patroon bij uitsluiting?

Wie dat herkent, kan ook latere discussies over wie erbij hoort plaatsen.

In jouw boek

Er zijn nog geen methodes ingesteld voor dit vak.

De begrippen uit deze les

confessionalisme
De stroming die het geloof als grondslag voor politiek handelen neemt en zich organiseert in eigen partijen en verenigingen.
democratisering
Het proces waarin steeds meer mannen en vrouwen gaan deelnemen aan het politieke proces.
emancipatiebeweging
Een beweging die gelijke rechten eist voor een groep die achtergesteld is.
feminisme
De beweging die gelijke rechten voor vrouwen eist, te beginnen bij onderwijs, arbeid en kiesrecht.
liberalisme
De stroming die vrijheid van het individu centraal stelt en een terughoudende overheid wil.
nationalisme
De stroming die de eigen natie centraal stelt. Zij kan mensen verbinden en tegelijk anderen uitsluiten.
socialisme
De stroming die wil dat de overheid ingrijpt om de positie van arbeiders te verbeteren.

Overhoor deze begrippenAlle begrippen van dit vak

In het examen

De examens staan op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens. Wij nemen er niets uit over, je opent ze daar.

Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 28-10-2026.

En nu?

Alle onderwerpen Ander vak