Naar de inhoud
Inloggen

Geschiedenis vmbo gl/tl

De grondwet van 1848

Ongeveer 10 minuten. In een jaar verschuift de macht van de koning naar het parlement.

In 1848 verandert de grondwet. De ministers worden verantwoording schuldig aan het parlement in plaats van aan de koning, en de Tweede Kamer wordt rechtstreeks gekozen.

Wat er precies verandert

Voor 1848 benoemt de koning de ministers en beslist hij veel zelf. Het parlement kan weinig tegenhouden, en de leden van de Tweede Kamer worden niet rechtstreeks door kiezers gekozen.

Met de ministeriele verantwoordelijkheid verandert dat. De koning is onschendbaar, wat betekent dat hij niet ter verantwoording kan worden geroepen, en de ministers zijn dat juist wel.

Daarnaast komt er rechtstreekse verkiezing van de Tweede Kamer. Alleen mannen met genoeg bezit mogen stemmen, dus het is nog lang geen democratie zoals wij die kennen.

Ook komen er grondrechten in de grondwet, zoals vrijheid van vereniging en van drukpers. Die rechten maken het mogelijk dat er later partijen, vakbonden en kranten ontstaan.

Voor en na 1848

voor 1848koningministersna 1848gekozen parlementministersde ministers leggen voortaan verantwoording afaan het parlement, niet aan de koning

Dezelfde ministers, een andere baas.

Zo beantwoord je een vraag hierover

1

Kijk of het voor of na 1848 speelt

Dat bepaalt wie de macht heeft en wie verantwoording aflegt.

2

Noem de verandering met naam

Ministeriele verantwoordelijkheid of rechtstreekse verkiezing van de Tweede Kamer.

3

Zeg wat het gevolg was

Het parlement kan nu een minister naar huis sturen, en dat verandert de verhouding.

4

Let op wat nog niet veranderde

Alleen mannen met bezit mochten stemmen, dus van democratie is nog geen sprake.

De fout die bijna iedereen maakt

Kreeg iedereen in 1848 kiesrecht?

ja, de Tweede Kamer werd gekozenklopt niet

Rechtstreeks gekozen betekent niet door iedereen gekozen. Er gold een bezitseis, waardoor maar een klein deel van de mannen mocht stemmen en vrouwen helemaal niet. Het algemeen kiesrecht komt pas veel later.

Onschendbaar betekent niet almachtig

Dat de koning onschendbaar is, betekent dat hij niet ter verantwoording kan worden geroepen. Juist daarom moeten de ministers dat wel, en zij zijn dus degenen die het parlement kan wegsturen. Die twee horen bij elkaar.

De grondwet van 1848

Check jezelf

Aan wie leggen ministers na 1848 verantwoording af?

Dat heet ministeriele verantwoordelijkheid.

Wat betekent onschendbaar?

Daarom zijn de ministers wel verantwoordelijk.

Wie mochten in 1848 stemmen?

Van democratie zoals wij die kennen is nog lang geen sprake.

Wat komt er in 1848 nog meer in de grondwet?

Daardoor konden later partijen, vakbonden en kranten ontstaan.

In jouw boek

Er zijn nog geen methodes ingesteld voor dit vak.

De begrippen uit deze les

grondrecht
Een recht van burgers dat in een grondwet is vastgelegd en dat de macht van de overheid begrenst.
grondwet
De wet die de inrichting van de staat en de rechten van burgers vastlegt en boven andere wetten staat.
liberalisme
De stroming die vrijheid van het individu centraal stelt en een terughoudende overheid wil.
ministeriele verantwoordelijkheid
De regel dat ministers verantwoording afleggen aan het parlement en niet de vorst.
rechtsstaat
Een staat die de macht aan regels bindt en rechten van burgers beschermt, met onafhankelijke rechters.

Overhoor deze begrippenAlle begrippen van dit vak

In het examen

De examens staan op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens. Wij nemen er niets uit over, je opent ze daar.

Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 28-10-2026.

En nu?

Alle onderwerpen Ander vak