Suboptimale situaties
Ongeveer 10 minuten. Berovingsprobleem, meeliften en externe effecten.
Drie situaties waarin het individueel belang wint
Het berovingsprobleem. Een leverancier die speciaal voor één klant een machine kocht, kan daarna geen kant op als die klant minder gaat betalen.
Meeliften. Bij een collectief goed is niet bijdragen de dominante strategie, want je kunt er toch niet van worden uitgesloten.
Externe effecten. Wie de kosten van zijn gedrag op een ander afwentelt, houdt daar in zijn eigen afweging geen rekening mee.
Internaliseren betekent die kosten alsnog in de prijs brengen, bijvoorbeeld met een heffing of met rechten.
Investeren en dan vastzitten
De verzonken kosten maken je zwak in de onderhandeling.
Zo herken je een berovingsprobleem
Zoek de investering vooraf
En kijk of die specifiek is voor deze relatie.
Vraag wat die elders waard is
Bijna niets betekent dat de kosten verzonken zijn.
Kijk wie daarna de macht heeft
De partij die niet heeft geïnvesteerd.
Noem het middel
Een contract vooraf, of gezamenlijk eigendom.
De fout die bijna iedereen maakt
Zijn verzonken kosten een reden om door te gaan?
Voor de keuze van nu tellen alleen de kosten en opbrengsten die nog komen. Verzonken kosten horen daar niet bij. Wel verklaren ze waarom een partij zwak staat in een onderhandeling, en dat is iets anders.
Internaliseren is het sleutelwoord
Een extern effect los je op door het in de prijs te brengen. Noem dat woord en noem het middel, bijvoorbeeld een heffing, een subsidie of verhandelbare rechten.
Check jezelf
Wat is een berovingsprobleem?
Waarom liften mensen mee?
Wat betekent internaliseren?
Tellen verzonken kosten mee in de keuze van nu?
In jouw boek
De begrippen uit deze les
- berovingsprobleem
- Dat een partij na een specifieke investering onder druk kan worden gezet, omdat weglopen hem meer kost.
- verzonken kosten
- Kosten die al gemaakt zijn en niet meer terug te draaien.
In het examen
- 2026, tijdvak 2vraag 20ExamenAntwoorden
- 2025, tijdvak 1vragen 1 en 29ExamenAntwoorden
- 2025, tijdvak 2vragen 17, 19, 22 en 23ExamenAntwoorden
- 2024, tijdvak 1vragen 1 en 2ExamenAntwoorden
De examens staan op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens. Wij nemen er niets uit over, je opent ze daar.
Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 29-10-2026.