Marktmacht en verloren surplus

Ongeveer 10 minuten. De driehoek die niemand krijgt.

Een aanbieder met marktmacht vraagt een prijs boven zijn marginale kosten en verkoopt daardoor minder. Een deel van het surplus verschuift naar hem, en een deel verdwijnt helemaal. Dat laatste heet het verloren surplus.

Twee effecten tegelijk

Verschuiving. Door de hogere prijs betaalt de koper meer per eenheid, en dat geld gaat naar de aanbieder.

Verlies. Door de lagere afzet komen eenheden niet tot stand waarvan de betalingsbereidheid boven de kosten lag.

Dat verlies krijgt niemand. Het heet de Harberger-driehoek of dead weight loss en ligt tussen de monopolieafzet en de efficiënte afzet.

Een octrooi geeft tijdelijk marktmacht. Dat kost surplus, maar zonder die beloning zou de uitvinding er misschien niet zijn geweest.

De Harberger-driehoek

Dit stuk welvaart gaat verloren, niet naar de aanbieder.

Zo teken je het verloren surplus

Zoek de efficiënte hoeveelheid

Waar de vraaglijn de marginale kostenlijn snijdt.

Zoek de hoeveelheid van de aanbieder

Waar MO gelijk is aan MK, dus links daarvan.

Verbind de twee punten

Tussen vraaglijn en MK-lijn ontstaat een driehoek.

Benoem hem

Dat is het verloren surplus, en niemand krijgt het.

De fout die bijna iedereen maakt

Het verloren surplus is de extra winst van de monopolist?

ja, hij pakt het afverwisseld

De extra winst van de aanbieder is een verschuiving van de koper naar hem, en die blijft in de economie. Het verloren surplus zijn de transacties die helemaal niet plaatsvinden, en die waarde verdwijnt.

Marktmacht raakt omvang én verdeling

Een vraag kan allebei bedoelen. Wordt gevraagd naar doelmatigheid, dan gaat het over de driehoek. Wordt gevraagd wie erop vooruit gaat, dan gaat het over de verschuiving.

Check jezelf

Wat is het verloren surplus?

Transacties die niet plaatsvinden.

Hoe heet die driehoek ook?

Ook dead weight loss genoemd.

Waar verkoopt een monopolist?

Minder afzet tegen een hogere prijs.

Wat doet een octrooi?

Als beloning voor de uitvinding.

In jouw boek

Er zijn nog geen methodes ingesteld voor dit vak.

De begrippen uit deze les

marktmacht: De ruimte die een aanbieder heeft om zijn eigen prijs te bepalen.
verloren surplus: Welvaart die door marktmacht of een ingreep verdwijnt en bij niemand terechtkomt.

Overhoor deze begrippen Alle begrippen van dit vak

In het examen

2026, tijdvak 2vraag 18Examen Antwoorden

De examens staan op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens. Wij nemen er niets uit over, je opent ze daar.

Uit de syllabus: Doelmatigheid en economische politiek. De kandidaat kan in contexten herkennen en toepassen: - 3.1 Consumentensurplus als het verschil tussen de marktprijs en de betalingsbereidheid van vragers die bereid zijn meer te betalen dan die marktprijs. - 3.2 Producentensurplus als het verschil tussen de marktprijs en de prijs waartegen alle producenten bereid zijn aan te bieden. - 3.3 Het totale surplus als de optelsom van het consumentensurplus en het producentensurplus. - 3.4 De omvang van het totale surplus als maatstaf voor de economische doelmatigheid van de economische uitkomst. - 3.5 Bij een maximaal totaal surplus (som van consumenten- en producentensurplus) is de uitkomst Pareto efficiënt. - 3.6 De invloed van marktmacht op de omvang van het totale surplus en het verloren surplus/Harberger-driehoek (dead weight loss). - 3.7 De invloed van marktmacht op de verdeling van het totale surplus tussen aanbieders en vragers. - 3.8 De manier waarop een monopolist via prijsdiscriminatie een deel van het consumentensurplus kan afromen. - 3.9 De invloed van overheidsingrijpen via heffingen of subsidies op het marktresultaat en daardoor op de omvang en de verdeling van het totale surplus. - 3.10 De invloed van prijsregulering door middel van minimumprijzen of maximumprijzen op het marktresultaat en daardoor op de omvang en verdeling van het totale surplus. - 3.11 Effecten van octrooien/patenten op marktgedrag en marktresultaat. D3, syllabus CE 2026. Wat betekent dit?

Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 29-10-2026.

En nu?

Alle onderwerpen Ander vak