Naar de inhoud
Inloggen

Biologie vmbo gl/tl

Van prikkel naar reactie

Ongeveer 9 minuten. Bij een reflex trek je je hand al terug voordat je de pijn voelt.

Een prikkel wordt opgevangen door een zintuig en als signaal doorgegeven aan je zenuwstelsel. Dat stuurt een spier of klier aan, en dat is de reactie.

Twee delen, een taak

Je centrale zenuwstelsel is je hersenen en je ruggenmerg. Daar worden signalen verwerkt en beslissingen genomen.

Daarbuiten lopen de zenuwen. Een gevoelszenuw brengt signalen naar binnen, een bewegingszenuw stuurt een opdracht naar buiten.

Een signaal gaat maar een kant op. Daarom zijn er altijd twee soorten zenuwen nodig voor een reactie.

De weg van een reflex

prikkelje hand raakt iets heetszintuigin je huidgevoelszenuwnaar binnenruggenmergschakelt meteen doorbewegingszenuwnaar buitenspierje trekt je hand terugje hersenen merken het pas hierna

Bij een reflex gaat het signaal niet eerst naar je hersenen. Dat scheelt tijd.

Reflex of nadenken

1

Vang de prikkel op

Een zintuigcel in je huid merkt de hitte. Die zet het om in een signaal dat een zenuw kan vervoeren.

2

Ga naar het ruggenmerg

De gevoelszenuw brengt het signaal naar je ruggenmerg. Dat is de dichtstbijzijnde schakelplek.

3

Schakel meteen door

Bij een reflex gaat het signaal daar direct over op de bewegingszenuw. Je hersenen worden niet eerst om toestemming gevraagd.

4

Voel het daarna pas

Het signaal gaat ook naar je hersenen, maar dat duurt langer. Daarom voel je de pijn als je hand al weg is.

De fout die bijna iedereen maakt

Je trekt je hand terug van een hete pan. Wat gebeurde er eerst?

je voelt de pijn en trekt dan je hand wegklopt niet

De reflexboog loopt via je ruggenmerg en is daardoor veel korter. Het signaal naar je hersenen is een omweg. Je lichaam wacht daar niet op, want een seconde langer op die pan is een seconde te veel.

Wanneer het geen reflex is

Bij een reflex hoef je niet na te denken en kun je hem ook niet goed tegenhouden. Moet je kiezen wat je doet, dan gaat het signaal wel langs je hersenen en is het geen reflex.

Van prikkel naar reactie

Check jezelf

Wat hoort bij het centrale zenuwstelsel?

De zenuwen daarbuiten horen bij het perifere deel.

Wat doet een gevoelszenuw?

Naar binnen toe. Opvangen doet het zintuig zelf.

Waarom is een reflex sneller dan een bewuste reactie?

De omweg langs de hersenen valt weg.

Wat is in dit rijtje de reactie?

De reactie is wat een spier of klier uiteindelijk doet.

De begrippen uit deze les

bewegingszenuw
Een zenuw die een opdracht van je centrale zenuwstelsel naar een spier of klier brengt. Het verkeer gaat dus naar buiten.
centraal zenuwstelsel
Je hersenen en je ruggenmerg samen. Daar komen signalen binnen en vandaar gaan de opdrachten terug naar je spieren en klieren.
gevoelszenuw
Een zenuw die signalen van een zintuig naar je centrale zenuwstelsel brengt. Het verkeer gaat dus naar binnen.
prikkel
Een verandering die een zintuig kan opvangen, zoals licht, geluid of een aanraking. Het zintuig maakt er een signaal van voor je zenuwen.
reactie
Wat je lichaam doet nadat een prikkel is binnengekomen, bijvoorbeeld een spier die beweegt of een klier die een stof afgeeft.
reflex
Een vaste, snelle reactie die buiten je wil om gaat. De route loopt via het ruggenmerg, dus je hersenen merken het pas als het al gebeurd is.
ruggenmerg
De streng zenuwweefsel in je ruggengraat. Bij een reflex gaat het signaal daar meteen over op de bewegingszenuw, zonder je hersenen.
zenuwcel
Een cel die een prikkel razendsnel over een lange afstand doorgeeft. Zenuwen werken snel en gericht, hormonen traag en breed.

Overhoor deze begrippenAlle begrippen van dit vak

In het examen

De examens staan op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens. Wij nemen er niets uit over, je opent ze daar.

Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 26-10-2026.

En nu?

Alle onderwerpen Ander vak