Naar de inhoud

Biologie havo

Natuurlijke selectie in vier stappen

Ongeveer 9 minuten. Niet het dier past zich aan, maar de populatie schuift op.

Selectie werkt alleen als er erfelijke variatie is. Wie beter past bij de omgeving krijgt meer nageslacht, en dat verschuift de hele populatie.

Waar het misgaat in je hoofd

Binnen een soort zijn individuen nooit precies gelijk. Die verschillen ontstaan door mutatie en door recombinatie bij de voortplanting.

Verandert de omgeving, dan past het ene individu er beter bij dan het andere. Dat individu overleeft vaker en krijgt meer jongen.

Die jongen erven de eigenschap. Na genoeg generaties is de hele populatie verschoven, terwijl geen enkel individu ooit is veranderd.

Van gemengd naar donker

1variatielicht en donker door elkaar2 van de 9 donker2selectiedrukde stammen worden zwartlichte motten vallen op3meer nageslachtdonkere planten zich vaker voort5 van de 9 donker4verschuivingna veel generaties8 van de 9 donker

De donkere motten waren er altijd al. Alleen hun aandeel verandert.

De vier stappen

1

Variatie

Er zijn verschillen binnen de populatie, en die zijn erfelijk. Zonder dat begint er niets.

2

Selectiedruk

Iets in de omgeving maakt het leven zwaarder: een roofdier, kou, minder voedsel. Niet iedereen heeft er evenveel last van.

3

Meer nageslacht

Wie er beter tegen kan, haalt de voortplanting vaker. Daardoor geeft die zijn allelen vaker door.

4

Verschuiving

Generatie na generatie komt dat allel vaker voor. Op een gegeven moment ziet de hele populatie er anders uit.

De fout die bijna iedereen maakt

De boomstammen worden zwart van de roet. De motten worden donkerder. Hoe gaat dat precies?

elke mot wordt donkerderklopt niet

Een individu verandert niet. De donkere motten wáren er al, maar vielen eerst juist op. Nu vallen de lichte op, die worden vaker opgegeten, en daardoor verschuift de populatie.

Een mutatie weet niet wat handig is

Mutaties gebeuren willekeurig, niet omdat de omgeving erom vraagt. De omgeving bepaalt alleen achteraf welke mutaties het goed doen en welke niet.

Check jezelf

Waar komt de variatie binnen een populatie vandaan?

Mutaties leveren nieuwe allelen op, recombinatie schudt de bestaande allelen door elkaar. Allebei gebeuren ze in het DNA, niet tijdens het leven.

Wat moet er gelden wil een eigenschap door selectie kunnen verschuiven?

Zonder overerving gaat het voordeel verloren bij de volgende generatie. Gespierd worden van hard werken geef je niet door.

Giraffen hebben lange nekken. Hoe is dat gekomen?

Rekken verandert je DNA niet. Er was variatie in neklengte, en de langere nekken hadden het voordeel.

Antibiotica werken tegen sommige bacteriën steeds slechter. Waarom?

Dit is natuurlijke selectie in het klein, en snel: een bacterie deelt zich in twintig minuten. De resistentie was er al, de kuur selecteert hem eruit.

Hoort bij jouw boek

Er zijn nog geen methodes ingesteld voor dit vak.

En nu?

Alle onderwerpen van biologie havo Of kies een ander vak