Naar de inhoud

Biologie havo

Hoe een nieuwe soort ontstaat

Ongeveer 9 minuten. Scheid een populatie lang genoeg en je houdt er twee over.

Twee populaties worden twee soorten zodra ze zich niet meer met elkaar kunnen voortplanten en vruchtbare nakomelingen krijgen.

Waar het mee begint

Zolang alle individuen door elkaar heen voortplanten blijven de allelen zich mengen en blijft het één soort.

Raakt een deel van de populatie afgescheiden, door een rivier, een berg of een zee, dan stopt die menging. Dat heet isolatie.

Vanaf dat moment gaan beide groepen hun eigen kant op: andere mutaties, andere omgeving, andere selectie. Duurt dat lang genoeg, dan passen ze niet meer bij elkaar.

In vier stappen

één populatieiedereen plant zich met iedereen voort1scheidingeen rivier, een berg, een zee ertussen2uit elkaar groeienandere omgeving, andere selectie3twee soortenze kunnen zich niet meer samen voortplanten4

Stap 4 is de definitie. De eerste drie zijn de weg ernaartoe.

Zo leg je het uit

1

Begin bij één populatie

Noem dat er variatie in zit. Zonder variatie kan er niets uit elkaar groeien.

2

Noem de isolatie

Wat scheidt de groepen? Een geografische barrière is het makkelijkste voorbeeld, maar ook gedrag of een andere voortplantingstijd kan het doen.

3

Laat de selectie zijn werk doen

In elke omgeving overleven andere varianten. Generatie na generatie lopen de twee groepen verder uiteen.

4

Sluit af met de definitie

Pas als ze samen geen vruchtbare nakomelingen meer kunnen krijgen, zijn het twee soorten.

De fout die bijna iedereen maakt

Twee populaties zien er heel verschillend uit. Zijn het dan twee soorten?

ze zien er anders uit, dus andere soortklopt niet

Een chihuahua en een Duitse dog zien er totaal anders uit en zijn toch dezelfde soort. Omgekeerd kunnen twee soorten bijna identiek zijn. Het criterium is de voortplanting, niet het uiterlijk.

Een muildier is het bewijs

Een paard en een ezel krijgen samen een muildier, dus kruisen lukt. Maar dat muildier is onvruchtbaar, en daarom zijn paard en ezel twee soorten. Het woord vruchtbaar in de definitie staat er niet voor niets.

Check jezelf

Wanneer spreek je van twee soorten?

Dit is het biologische soortbegrip. Uiterlijk en woonplaats zijn aanwijzingen, geen criterium.

Wat is er nodig voordat soortvorming kan beginnen?

Zolang er uitwisseling is, blijven de allelen zich mengen en blijven de verschillen klein.

Paard en ezel krijgen samen een muildier. Waarom zijn het toch twee soorten?

Kruisen lukt, maar het nageslacht plant zich niet voort. Daarmee is de uitwisseling van allelen alsnog geblokkeerd.

Waarom gaan twee gescheiden populaties uit elkaar lopen?

Mutaties zijn toeval en de omgeving verschilt. Allebei duwen ze de twee groepen een andere kant op.

Hoort bij jouw boek

Kies je methode om te zien in welk hoofdstuk dit bij jou staat.

En nu?

Alle onderwerpen van biologie havo Of kies een ander vak