Aangeboren en aangeleerd gedrag
Ongeveer 8 minuten. Bijna niets is puur het een of het ander.
Gedrag is een reactie
Gedrag is alles wat een dier doet als reactie op een prikkel van buiten of van binnen. Honger is ook een prikkel.
Sommige reacties liggen vast in het DNA. Een pasgeboren baby zuigt zonder dat iemand het heeft voorgedaan, en je knippert met je ogen voor je het doorhebt.
Andere reacties leer je: fietsen, een taal spreken, oppassen voor iets dat ooit pijn deed. Die verschillen van individu tot individu.
Twee uitersten
De aanleg is aangeboren, de invulling vaak aangeleerd.
Zo bepaal je welke het is
Vraag of ervaring nodig was
Kan een dier het de eerste keer meteen, zonder het ooit gezien te hebben? Dan is het aangeboren.
Vergelijk individuen
Doen alle individuen van de soort het precies hetzelfde? Dat wijst op aangeboren. Verschilt het per dier, dan is er geleerd.
Zoek de combinatie
Vaak is de aanleg aangeboren en de uitvoering geleerd. Noem dat, want examenvragen mikken er graag op.
De fout die bijna iedereen maakt
Een vogel zingt het liedje van zijn soort. Is dat aangeboren?
Een vogel die opgroeit zonder soortgenoten zingt wel, maar niet het goede lied. De aanleg is aangeboren en de invulling aangeleerd. Dat geldt voor veel gedrag.
Een reflex is geen gedrag dat je kiest
Bij een reflex gaat de impuls via het ruggenmerg en is er geen beslissing aan te pas gekomen. Daarom is een reflex altijd aangeboren en bij iedereen hetzelfde.
Check jezelf
Welke van deze is aangeboren gedrag?
Waaraan herken je aangeleerd gedrag?
Wat is een prikkel in de context van gedrag?
Waarom zingt een vogel die alleen is opgegroeid niet het goede lied?