Wiskunde in het nieuws
Ongeveer 9 minuten. Een getal in een kop is nooit zomaar een getal. Dit zijn de vier vragen die je stelt.
Vier vragen bij elk cijfer
Ten opzichte van wat? Een stijging van 40 procent klinkt groot, maar van 5 naar 7 gevallen is iets anders dan van 5000 naar 7000.
Hoe is het gemeten? Een enquête onder bezoekers van één website zegt iets anders dan een steekproef uit de hele bevolking.
Wie zegt het en wat heeft die eraan? Een onderzoek dat betaald is door een belanghebbende kan kloppen, maar verdient een scherpere blik.
Wat zie je niet? Een gemiddelde verbergt de spreiding, een percentage verbergt het aantal, en een grafiek met een afgeknotte as verbergt de schaal.
Vier vragen
De meeste misleiding zit niet in een fout getal maar in een weggelaten vergelijking.
Zo beoordeel je een bericht
Zoek het absolute aantal
Bij een percentage: hoeveel gevallen zijn het eigenlijk?
Zoek de noemer
Per inwoner, per jaar, per honderdduizend? Dat bepaalt of je mag vergelijken.
Kijk naar de as van de grafiek
Begint hij bij nul? Zo niet, dan oogt elk verschil groter dan het is.
Zoek de bron en de methode
Wie heeft gemeten, bij wie, en met welke vraag?
Schrijf op wat er ontbreekt
Dat is vaak een scherpere conclusie dan zeggen dat het getal fout is.
De fout die bijna iedereen maakt
De kans op deze bijwerking verdubbelt. Zorgelijk?
Van 1 op een miljoen naar 2 op een miljoen is een verdubbeling en toch verwaarloosbaar. Een relatieve toename zonder het absolute getal erbij is de meest gebruikte manier om een cijfer groot te laten lijken.
Schat altijd eerst zelf
Reken met ronde getallen uit wat je zou verwachten voordat je het bericht gelooft. Kom je op een heel andere orde van grootte uit, dan is er iets mis met het bericht of met jouw aanname, en allebei is het waard om uit te zoeken.
Check jezelf
Wat vertelt een percentage niet?
Waar let je op bij een staafdiagram?
Een onderzoek is betaald door een bedrijf. Wat betekent dat?
Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 9-10-2026.