Een procesontwerp beoordelen
Ongeveer 10 minuten. Vier maten naast elkaar leggen, en dan zeggen wat je ervan vindt en waarom.
Vier maten en een afweging
Grondstof: komt die uit fossiele bronnen, uit biomassa of uit hergebruik, en hoeveel ervan komt in het product terecht?
Energie: hoeveel per kilo product, bij welke temperatuur, en uit welke bron?
Afval: hoeveel en van welke aard? Een kleine hoeveelheid giftig afval kan erger zijn dan een grote hoeveelheid zout water.
Veiligheid: hoeveel gevaarlijke stof ligt er, en wat gebeurt er als de koeling uitvalt? Deze vier wegen tegen elkaar op, en daar zit het oordeel.
Vier maten
Twee ontwerpen kunnen allebei verdedigbaar zijn; het verschil zit in wat je zwaarder laat wegen.
Zo kom je tot een oordeel
Zet de vier maten naast elkaar
Met getallen waar je ze hebt.
Zoek de uitschieter
Meestal springt er één maat uit, en daar gaat het gesprek over.
Benoem de afweging
Minder energie ten koste van meer afval, of andersom.
Geef je oordeel
Met de weging erbij: welke maat vind jij hier doorslaggevend en waarom?
Noem een verbetering
Eén concrete aanpassing met het effect op een van de vier maten.
De fout die bijna iedereen maakt
Proces A gebruikt minder energie dan proces B. Is A beter?
Processen verschuiven lasten. Een proces dat energie bespaart met een extra oplosmiddel, verplaatst het probleem naar de afvalstroom. Een oordeel is pas een oordeel als het alle vier de maten noemt.
Een oordeel zonder weging is een mening
Schrijf expliciet op wat je het zwaarst laat wegen en waarom: "in de context van duurzaamheid weegt het afval hier zwaarder dan de energie, omdat het afval giftig is". Dat is waar de punten zitten.
Check jezelf
Welke maat ontbreekt vaak in een beoordeling?
Wat maakt een oordeel wetenschappelijk bruikbaar?
Een klein beetje giftig afval tegenover veel zout water. Wat telt zwaarder?
Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 9-10-2026.