Maatschappijwetenschappen havo
Betrouwbaar, valide, representatief
Ongeveer 9 minuten. Drie woorden die op elkaar lijken en drie verschillende vragen stellen.
Drie dingen die los van elkaar mis kunnen gaan
Een weegschaal die altijd twee kilo te veel aangeeft, is betrouwbaar: hij geeft bij dezelfde persoon steeds hetzelfde. Hij meet alleen niet wat je wilde weten, en is dus niet valide.
Omgekeerd kan een vraag precies het goede meten, terwijl de uitkomst per keer verschilt. Dan is hij valide maar niet betrouwbaar.
En je kunt alles goed meten bij de verkeerde groep. Dan klopt het onderzoek, maar zegt het niets over de bevolking waar je een uitspraak over wilde doen.
Drie vragen bij een onderzoek
Ze kunnen alle drie los van elkaar misgaan.
Zo zet je een klein onderzoek op
Maak één vraag
Eén onderwerp, één groep, één periode. "Hoe denken leerlingen van onze school over het schooladvies?" is te doen.
Bepaal wie je vraagt
Welke groep wil je iets over zeggen, en hoe kom je aan een dwarsdoorsnede? Alleen je eigen klas is geen school.
Schrijf je vragen uit
Kort, niet sturend, en met antwoorden die elkaar niet overlappen. Laat iemand ze eerst proeflezen.
Noteer wat je hebt gedaan
Hoeveel mensen, wanneer, hoe benaderd, hoeveel reageerden er niet. Dat hoort in je verslag en niet in een voetnoot.
Blijf bij wat je gemeten hebt
Je conclusie gaat over deze groep, in deze periode, op deze vraag. Breder maken mag pas als je groep dat toelaat.
De fout die bijna iedereen maakt
Een onderzoek ondervroeg duizend mensen bij de ingang van een theater.
Een grotere steekproef maakt de marge kleiner, niet de scheefheid. Je meet hier heel nauwkeurig wat theaterbezoekers vinden, en dat was de vraag niet.
Een sturende vraag maakt je onderzoek ongeldig
"Vind je ook niet dat de regels te streng zijn?" levert meer instemming op dan "Wat vind je van de regels?". De uitkomst zit dan in de vraag en niet in de werkelijkheid, en daarmee meet je iets anders dan je dacht.
Check jezelf
Een vragenlijst geeft bij dezelfde persoon twee weken later een heel andere uitkomst. Wat is er mis?
Je wilt weten hoe tevreden mensen zijn met hun werk, en vraagt naar hun salaris. Wat is er mis?
Wat maakt een steekproef representatief?
Wat hoort er altijd in je verslag?
Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 9-10-2026.