Waar criminaliteit vandaan komt
Ongeveer 9 minuten. Zelden één oorzaak, en bijna nooit alleen bij de dader.
Niet alles wat fout is, is strafbaar
Voordringen is onbeleefd maar niet verboden. Of iets strafbaar is staat in de wet, en dat verandert in de tijd.
Daarom verschilt criminaliteit per land en per periode. Wat hier mag kan elders strafbaar zijn, en andersom.
Een norm is wat een groep normaal vindt. Een deel van die normen is in wetten vastgelegd, verreweg de meeste niet.
Vijf niveaus
Hoe lager in het plaatje, hoe meer mensen er iets aan kunnen doen.
Hoe criminaliteit gemeten wordt
Geregistreerde criminaliteit
Alles wat bij de politie is gemeld of ontdekt. Dat is de basis van de meeste cijfers in het nieuws.
Het dark number
Wat er wel gebeurt maar niet wordt gemeld. Bij fietsendiefstal en bij geweld in huis is dat deel groot.
Slachtofferonderzoek
Door mensen te vragen wat hun is overkomen, kom je dichter bij de werkelijke omvang dan met aangiftes alleen.
Let op wat er verandert
Stijgen de cijfers omdat er meer gebeurt, of omdat mensen vaker aangifte doen? Dat is bij elke grafiek de eerste vraag.
De fout die bijna iedereen maakt
De politiecijfers stijgen. Er is dus meer criminaliteit.
Als een campagne mensen aanmoedigt aangifte te doen, stijgen de cijfers zonder dat er meer gebeurt. Omgekeerd kan een daling betekenen dat mensen het niet meer melden omdat ze er toch niets van verwachten.
Waar het beeld vandaan komt
Zware misdrijven halen het nieuws, kleine veel vaker voorkomende dingen niet. Daardoor lijkt zware criminaliteit vaker voor te komen dan het geval is. Dat heet beeldvorming, en het is een voorbeeld van selectie in de media.
Waar criminaliteit vandaan komt
Check jezelf
Wanneer is gedrag crimineel?
Wat is het dark number?
Waarom kunnen politiecijfers stijgen zonder meer misdaad?
Op welk niveau ligt ongelijkheid als oorzaak?
In jouw boek
De begrippen uit deze les
- beeldvorming
- Het beeld dat ontstaat door wat de media wel en niet laten zien. Daardoor lijkt iets groter of kleiner dan het is.
- criminaliteit
- Gedrag dat in de wet strafbaar is gesteld. Wat daaronder valt verandert in de tijd.
- norm
- Een regel over hoe je je hoort te gedragen. Een deel van de normen staat in de wet, de rest niet.
In het examen
- 2026, tijdvak 1vragen 15, 17, 22, 23, 25, 26 en 31ExamenAntwoorden
- 2026, tijdvak 2vragen 16, 18, 23, 27, 29 en 33ExamenAntwoorden
- 2025, tijdvak 1vragen 16, 20 t/m 22, 24 t/m 27 en 29ExamenAntwoorden
- 2025, tijdvak 2vragen 25, 26, 31, 33, 34, 43 en 44ExamenAntwoorden
- 2024, tijdvak 1vragen 16, 23, 25 en 29 t/m 31ExamenAntwoorden
- 2024, tijdvak 2vragen 18 t/m 21, 23, 30 en 31ExamenAntwoorden
De examens staan op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens. Wij nemen er niets uit over, je opent ze daar.
Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 26-10-2026.