Een onderzoeksvraag en je bronnen
Ongeveer 10 minuten. Eerst de vraag scherp, dan pas de bronnen. Andersom vind je alleen wat je al dacht.
Van onderwerp naar vraag naar selectie
Een onderwerp is geen vraag. Verzet in de oorlog is een onderwerp. Welke vormen van verzet in een bepaalde stad tussen twee jaartallen voorkwamen, is een vraag die je kunt beantwoorden.
Een goede vraag is afgebakend in tijd en plaats, bevat een vraagwoord dat om meer dan ja of nee vraagt, en is met beschikbare bronnen te beantwoorden. Die laatste eis schrapt veel mooie vragen.
Zoek daarna bronnen bij de vraag en niet een vraag bij de bronnen die je toevallig vond. Dat tweede levert een verhaal op dat alleen beschrijft wat er bewaard is gebleven.
Bij het selecteren haal je uit elke bron alleen wat je vraag raakt. Noteer er meteen bij waar het vandaan komt, want een gegeven zonder herkomst is in een verantwoording niets waard.
Vraag eerst, bronnen daarna
De volgorde bepaalt wat je vindt.
Zo scherp je een vraag aan
Baken af in tijd en plaats
Welke jaren, welk gebied, welke groep. Zonder die drie blijft een vraag onbeantwoordbaar.
Kies een vraagwoord dat werkt
Waardoor, hoe of in hoeverre leveren een antwoord op. Is het zo dat levert ja of nee op.
Toets of er bronnen zijn
Een vraag die alleen met bronnen te beantwoorden is die niet bestaan, is geen onderzoeksvraag.
Selecteer gericht
Haal uit elke bron alleen wat je vraag raakt, en noteer meteen de herkomst erbij.
De fout die bijna iedereen maakt
Je vindt een mooi archiefstuk en bedenkt daar een onderzoeksvraag bij. Wat is het risico?
Wat in een archief ligt is een selectie die anderen eerder maakten. Begin je daar, dan neem je die selectie ongemerkt over en vertelt je onderzoek vooral iets over wie er bewaarde. Formuleer eerst je vraag en zoek dan.
In hoeverre is een sterk vraagwoord
Een vraag die begint met in hoeverre dwingt je tot wegen en nuanceren in plaats van tot een ja of nee. Dat past precies bij wat een historische redenering moet doen, en het maakt je conclusie meteen minder plat.
Een onderzoeksvraag en je bronnen
Check jezelf
Wat maakt een onderzoeksvraag bruikbaar?
Wat doe je eerst?
Welk vraagwoord levert geen onderzoek op?
Wat noteer je bij elk geselecteerd gegeven?
In jouw boek
De begrippen uit deze les
- betrouwbaarheid
- De vraag voor welk doel je de inhoud van een bron kunt gebruiken. Een bron is niet betrouwbaar of onbetrouwbaar maar bruikbaar voor een bepaalde vraag.
- primaire bron
- Een bron die uit de tijd zelf komt, gemaakt door iemand die erbij was.
- representativiteit
- De vraag of een bron geldt voor een hele groep of alleen voor de maker. Een dagboek zegt iets over een persoon, niet vanzelf over iedereen.
- secundaire bron
- Een bron die later over die tijd is gemaakt, bijvoorbeeld een boek van een historicus.
- verantwoording
- Het deel van een onderzoek waarin je vertelt welke bronnen je gebruikte, wat je liet liggen en waarom.
In het examen
- 2025, tijdvak 2vragen 10 en 21ExamenAntwoorden
- 2024, tijdvak 2vragen 13 en 22ExamenAntwoorden
De examens staan op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens. Wij nemen er niets uit over, je opent ze daar.
Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 28-10-2026.