Naar de inhoud
Inloggen

Geschiedenis vwo

De Oudheid als maatstaf

Ongeveer 11 minuten. Griekenland en Rome werden in Europa steeds opnieuw het ijkpunt. Dat is zelf geschiedenis.

In tijdvak 1 en 2 ontstaan landbouw, de eerste steden, het Griekse denken over burgerschap, de klassieke vormentaal, het Romeinse imperium en de eerste monotheistische godsdiensten.

Van overschot naar maatstaf

Landbouw levert een overschot op, en daarmee steden, arbeidsdeling, bestuur en schrift. Dat is geen vooruitgangsverhaal maar een reeks voorwaarden die elkaar mogelijk maken.

In de Griekse stadstaat komt een manier van verklaren op die bij waarneming en redenering begint in plaats van bij de goden, samen met het denken over wie burger is en wat die mag.

Het Romeinse imperium neemt die cultuur over en verspreidt haar met wegen, steden, recht en taal. Aan de randen botst zij op de Germaanse wereld, en binnen het rijk groeien jodendom en christendom.

De lange lijn is dat Europa die Oudheid daarna steeds opnieuw als ijkpunt neemt. In de renaissance, in de Verlichting en in de negentiende eeuw wordt zij telkens anders uitgelegd, en dat zegt meer over die latere tijd dan over de Oudheid zelf.

Een ijkpunt dat steeds terugkeert

Oudheidtv 5tv 7tv 8elke terugkeer legt de Oudheid anders uit

Wie terugkijkt, kijkt ook naar zichzelf.

Zo gebruik je deze tijdvakken

1

Noem de voorwaarde, niet alleen de uitkomst

Steden ontstaan door een overschot, en dat overschot is het punt.

2

Scheid Grieks en Romeins

Het denken komt uit de stadstaat, de verspreiding uit het imperium.

3

Behandel godsdienst als eigen aspect

Het ontstaan van jodendom en christendom staat los van de Romeinse cultuur.

4

Trek de lange lijn door

Zeg bij een latere terugkeer naar de Oudheid wat die tijd erin zocht.

De fout die bijna iedereen maakt

In de renaissance kijkt men terug naar de Oudheid. Wat is daarvan de beste beschrijving?

men herstelde de Oudheid zoals die wasklopt niet

Elke terugkeer naar de klassieke Oudheid was een selectie. Men koos wat bruikbaar was en liet de rest liggen, en wat men koos verschilt per eeuw. Daarom zegt zo een terugkeer vooral iets over de tijd die terugkijkt.

Een voorwaarde is sterker dan een gebeurtenis

Antwoord op de vraag waardoor steden ontstonden niet met een plaats of een jaartal maar met het voedseloverschot. Een voorwaarde verklaart, een gebeurtenis illustreert alleen, en op vwo wordt het eerste gevraagd.

De Oudheid als maatstaf

Check jezelf

Wat maakt de eerste steden mogelijk?

Pas als niet iedereen aan voedsel hoeft te werken, kunnen er andere beroepen ontstaan.

Waar ontstaat het denken over burgerschap?

Samen met een manier van verklaren die bij waarneming en redenering begint.

Wat deed het Romeinse imperium met de Griekse cultuur?

Met wegen, steden, recht en taal kwam zij over grote delen van Europa.

Wat zegt een latere terugkeer naar de Oudheid vooral?

Elke terugkeer is een selectie, en die selectie verschilt per eeuw.

In jouw boek

Er zijn nog geen methodes ingesteld voor dit vak.

De begrippen uit deze les

imperium
Een rijk dat grote gebieden en volken onder een bestuur brengt, zoals het Romeinse.
klassieke vormentaal
De manier van bouwen en beeldhouwen uit de Grieks-Romeinse wereld, met zuilen en vaste verhoudingen, die in Europa steeds opnieuw is nagevolgd.
monotheisme
Het geloof in een enkele god. Jodendom en christendom zijn in dit tijdvak de eerste godsdiensten met die opzet.
stadstaat
Een stad die tegelijk een zelfstandige staat is, zoals in het Griekenland van de Oudheid.

Overhoor deze begrippenAlle begrippen van dit vak

In het examen

De examens staan op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens. Wij nemen er niets uit over, je opent ze daar.

Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 28-10-2026.

En nu?

Alle onderwerpen Ander vak