Naar de inhoud
Inloggen

Geschiedenis vmbo gl/tl

De industriele samenleving in Nederland

Ongeveer 10 minuten. Fabrieken veranderen het werk, de stad en wie er aan het woord is.

Vanaf de tweede helft van de negentiende eeuw komt de industrialisatie in Nederland op gang. Het werk verschuift naar de fabriek, mensen trekken naar de stad, en er ontstaat een nieuwe groep arbeiders.

Wat er verandert

Met stoommachines en fabrieken komt het werk op een plek samen. Het tempo wordt bepaald door de machine en de klok, en niet meer door het seizoen of door jezelf.

Mensen trekken naar de stad. Die groeit sneller dan de woningen en de riolering, en daardoor ontstaan volle wijken met slechte huisvesting en ziekten.

De arbeider leeft van zijn loon. Zonder grond of gereedschap betekent ziekte of ontslag meteen armoede, en kinderen werken mee om het gezin rond te krijgen.

Nederland industrialiseert later dan Engeland en Belgie. Gebrek aan steenkool, goede waterwegen voor de handel en een sterke landbouw verklaren dat verschil.

Van werkplaats naar fabriek

werkplaatsfabriektrek naar de stadvolle wijken en loonafhankelijkheidNederland industrialiseert later dan de buurlanden

Elke stap volgt uit de vorige.

Zo beantwoord je een vraag hierover

1

Zoek wat er verandert

Het werk, de woonplaats, het gezin of de gezondheid.

2

Noem de oorzaak

De fabriek, de machine of de groei van de stad.

3

Noem het gevolg

Loonafhankelijkheid, kinderarbeid, slechte huisvesting of ziekte.

4

Verbind het aan de bron

Zeg waar in de bron je dat ziet, want daar staan de punten op.

De fout die bijna iedereen maakt

Waarom industrialiseerde Nederland later dan Engeland?

Nederlanders waren minder slimklopt niet

Een verklaring zoekt omstandigheden en geen eigenschappen van mensen. Zonder steenkool was stoom duur, en met goede waterwegen en een sterke handel en landbouw was er minder reden om snel om te schakelen.

Noem bij een gevolg altijd wie het raakte

Dat de stad groeide is een feit. Dat arbeiders daardoor in volle wijken zonder riolering woonden en vaker ziek werden, is een antwoord. Zeg dus wie het raakte en hoe, want daar zit het verschil.

De industriele samenleving in Nederland

Check jezelf

Wat bepaalt het werktempo in de fabriek?

Dat is een breuk met werk in een werkplaats of op het land.

Waarom ontstaan er volle wijken?

Huisvesting en riolering blijven achter bij de trek naar de stad.

Wat betekent loonafhankelijk?

Daardoor betekent ziekte of ontslag meteen armoede.

Waarom industrialiseerde Nederland later?

Zonder steenkool was stoom duur en was er minder reden om snel om te schakelen.

In jouw boek

Er zijn nog geen methodes ingesteld voor dit vak.

De begrippen uit deze les

industriele revolutie
De overgang naar productie met machines in fabrieken, die de basis legde voor een industriele samenleving.
loonafhankelijkheid
De situatie waarin loon de enige bron van bestaan is, zonder grond of gereedschap om op terug te vallen.
sociale kwestie
De discussie over de armoede en de werkomstandigheden van arbeiders die bij de industrialisatie hoorden.
socialisme
De stroming die wil dat de overheid ingrijpt om de positie van arbeiders te verbeteren.

Overhoor deze begrippenAlle begrippen van dit vak

In het examen

De examens staan op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens. Wij nemen er niets uit over, je opent ze daar.

Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 28-10-2026.

En nu?

Alle onderwerpen Ander vak