Naar de inhoud
Inloggen

Geschiedenis havo

Een bron op waarde schatten

Ongeveer 10 minuten. Wie zegt dit, wanneer, tegen wie en waarom? Vier vragen die bijna elke bronvraag beantwoorden.

Een bron is niet waar of onwaar maar bruikbaar voor een bepaalde vraag. Je bepaalt dat met de herkomst, het doel, het beoogde publiek en het moment waarop de bron gemaakt is.

Vier vragen bij elke bron

Wie is de maker en welke positie had hij? Een minister, een krant en een dagboekschrijver kijken van verschillende plekken naar dezelfde gebeurtenis, en dat kleurt wat zij opschrijven.

Met welk doel is de bron gemaakt? Informeren, overtuigen, verantwoorden of herinneren. Een propagandaposter is een slechte bron voor wat er gebeurde maar een uitstekende voor wat men wilde dat men geloofde.

Voor welk publiek was hij bedoeld? Een brief aan een vriend zegt iets anders dan een toespraak voor duizend mensen, ook als dezelfde persoon hem maakte.

Wanneer is hij gemaakt? Een bron uit de tijd zelf is primair, een bron over die tijd is secundair. Allebei zijn bruikbaar, maar niet voor dezelfde vraag.

Vier vragen, een oordeel

wie maakte hemmet welk doelvoor welk publiekop welk momentwaarvoor is deze bron bruikbaarniet waar of onwaar, maar bruikbaar waarvoor

De vier antwoorden samen geven het oordeel.

Zo beoordeel je een bron

1

Lees eerst de bronvermelding

Maker, jaar en soort bron staan daar, en vaak ligt het halve antwoord er al.

2

Bepaal het doel

Informeren, overtuigen of verantwoorden. Dat bepaalt waarvoor je de inhoud kunt gebruiken.

3

Kijk naar het publiek en het moment

Voor wie was het bedoeld, en is de bron uit de tijd zelf of erover?

4

Formuleer waarvoor hij bruikbaar is

Zeg niet of de bron betrouwbaar is, maar waarvoor hij wel en waarvoor hij niet bruikbaar is.

De fout die bijna iedereen maakt

Een propagandaposter uit een dictatuur. Is die bron bruikbaar?

nee, propaganda is niet betrouwbaarte snel

Een bron is bruikbaar voor de ene vraag en onbruikbaar voor de andere. Voor wat er feitelijk gebeurde is propaganda zwak, voor wat het regime uitdroeg is hij juist eersteklas. Zet in je antwoord altijd waarvoor erbij.

Zeg nooit alleen dat een bron subjectief is

Elke bron is subjectief, dus dat alleen levert geen punten op. Wat wel punten oplevert is zeggen in welke richting de bron gekleurd is, waarom dat zo is gezien de maker, en waarvoor je hem daardoor wel kunt gebruiken.

Een bron op waarde schatten

Check jezelf

Wat bepaalt of een bron bruikbaar is?

Dezelfde bron kan voor de ene vraag uitstekend zijn en voor de andere waardeloos.

Wat is een primaire bron?

Een bron over die tijd, later geschreven, heet secundair.

Waarvoor is een propagandaposter een sterke bron?

Voor de boodschap en de bedoeling is hij juist een eersteklas bron.

Wat voeg je toe aan de opmerking dat een bron gekleurd is?

Pas met richting en reden wordt het een beoordeling in plaats van een constatering.

In jouw boek

Er zijn nog geen methodes ingesteld voor dit vak.

De begrippen uit deze les

betrouwbaarheid
De vraag voor welk doel je de inhoud van een bron kunt gebruiken. Een bron is niet betrouwbaar of onbetrouwbaar maar bruikbaar voor een bepaalde vraag.
primaire bron
Een bron die uit de tijd zelf komt, gemaakt door iemand die erbij was.
representativiteit
De vraag of een bron geldt voor een hele groep of alleen voor de maker. Een dagboek zegt iets over een persoon, niet vanzelf over iedereen.
secundaire bron
Een bron die later over die tijd is gemaakt, bijvoorbeeld een boek van een historicus.

Overhoor deze begrippenAlle begrippen van dit vak

In het examen

De examens staan op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens. Wij nemen er niets uit over, je opent ze daar.

Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 28-10-2026.

En nu?

Alle onderwerpen Ander vak