Planten zonder zaad
Ongeveer 7 minuten. Eén ouder, nul stuifmeel, en toch een nieuwe plant.
Waarom je dit moet kennen
Via een zaad doen twee ouders mee, en dan krijg je nakomelingen die allemaal een beetje anders zijn. Via een stek of een knol doet er maar een mee, en dan zijn ze allemaal gelijk.
Dat verschil is het hele punt. Variatie is handig als de omstandigheden veranderen, want dan is er altijd wel iemand die het redt. Gelijkheid is handig als het nu goed gaat, want dan gaat het snel en weet je precies wat je krijgt.
Een kweker gebruikt daarom stekken. Alle planten uit één moederplant geven dezelfde appels, en dat is precies wat een supermarkt wil.
Drie manieren zonder zaad
Stek, knol en uitloper. Bij alle drie komt er geen stuifmeel aan te pas.
De drie manieren uit elkaar houden
Stekken
Je knipt een takje af en zet het in water of in grond. Daar groeien nieuwe wortels uit. Dit doet een mens, niet de plant zelf.
Knollen
Een knol is een verdikte stengel onder de grond, vol opgeslagen zetmeel. Uit de ogen van een aardappel groeien nieuwe planten.
Uitlopers
Een aardbeiplant stuurt een steeltje over de grond. Waar dat de grond raakt, groeit een nieuw plantje dat zich vastzet.
En via zaad
Komt er wel een zaad aan te pas, dan is het geslachtelijk, want dan hebben twee geslachtscellen meegedaan. Ook als het stuifmeel van dezelfde plant kwam.
De fout die bijna iedereen maakt
Een aardappelplant maakt bessen met zaad erin, en ook knollen. Hoeveel manieren van voortplanten zijn dat?
Veel planten kunnen het allebei. Vraag je steeds af of er stuifmeel en een eicel bij betrokken waren. Zaten die erbij, dan is het geslachtelijk en zijn de nakomelingen onderling verschillend. Zat er niets van dat alles bij, dan zijn ze identiek.
Herken het aan de nakomelingen
Staat er in een vraag dat alle nakomelingen precies hetzelfde zijn, dan was het ongeslachtelijk. Staat er dat ze van elkaar verschillen, dan hebben twee ouders meegedaan en was het geslachtelijk.
Planten zonder zaad
Check jezelf
Wat geldt voor planten die uit stekken van één moederplant komen?
Een aardbeiplant maakt een nieuw plantje aan een uitloper. Hoe heet dat?
Waarom gebruikt een kweker liever stekken dan zaden?
In het examen
- 2026, tijdvak 1vraag 36ExamenAntwoorden
- 2026, tijdvak 2vraag 35ExamenAntwoorden
- 2024, tijdvak 1vraag 13ExamenAntwoorden
De examens staan op examenblad.nl, de site van het College voor Toetsen en Examens. Wij nemen er niets uit over, je opent ze daar.
Vakinhoudelijk gecontroleerd door Jasper Mulders op 27-10-2026.